كودكى پرسيد از من: «جنگ چيست؟
آدمى را جنگ كردن ننگ نيست؟»
ديدم او در ذهن دارد آفتاب،
با سؤالش پرتو افشاند جواب!
در جواب كودك پاكيزه دل
چون الاغى ناتوان ماندم به گل!
مغز را انداختم در پيچ و تاب،
از سؤالش ساختم آخر جواب،
گفتمش: «فرزند من، روزى بشر
زندگى مى كرد عين جانور؛
از خرد چون جانورها دور بود،
منطقش دندان و چنگ و زور بود؛
در به كار آوردن فكر و زبان
مثل حيوانات وحشى ناتوان؛
چاله آبى و درختى ميوه دار،
ضمن خورد و خواب، جفتى در كنار!
غير از اينها زندگى معنا نداشت،
كس خبر از گردش دنيا نداشت؛
بود دائم بر سر اين چند چيز
بين افراد بشر جنگ و ستيز!
تا مى آمد اختلافى در ميان،
زوزه شان مى رفت سوى آسمان؛
ابتدا دندان نشان دادن به هم،
گوشها را تيز كرده، پشت خم؛
بعد افتادن به جان يكدگر
تا يكى يابد بر آن ديگر ظفر،
پاره گشته از شكم تا خرخره،
كار يك يا هر دو گردد يكسره!
«بعد كه فكر و زبان هم باز شد،
آهن آمد، عصر نو آغاز شد،
چاله آب و آن درخت ميوه دار
مشكلاتش هر يكى شد صد هزار!
حال در تقسيم و رفع اختلاف
پشت هم شد اختراع و اكتشاف:
آنكه انبار سلاحش بيشتر،
رفت كارش از بقيه پيشتر؛
چاله آبش پنج اقيانوس شد،
خواب مرجانها از او كابوس شد؛
شد درخت ميوه اش طوبى نشان،
چتر زد بر پنج اقليم جهان؛
تا بچيند ميوه از شاخ گناه
داد تكيه نردبانش را به ماه!
«اين دو پاى بى دم آتش زبان،
چنگ و دندانش به سوى كهكشان،
پيشرفتش حال چندان گشته است
كه خود از آن گيج و حيران گشته است؛
منطقش بمب اتم دارد دگر،
جا براى بحث نگذارد دگر!
هر كه اكنون صاحب اين منطق است،
در تمام بحثها او فائق است؛
منطقش كوبنده است و بى جواب،
زير فرمانش زمين تا آفتاب!
گو بماند حبس در سينه نفس،
گو نيارد جيك بر لب هيچكس!
ورنه او با منطق خود دم زند،
يك دم آتش بر همه عالم زند!
«بارى، اى فرزند، خوى جانور
همچنان مانده ست در نوع بشر؛
با تمدن سخت وحشى تر شده ست،
بر سر كل وحوش افسر شده ست!
پس فقط آنان كه دور از اختلاف،
بى غرور و نخوت و لاف و گزاف،
زندگى را در كنار يكدگر
با صفا و صلح مى آرند سر،
دور از دنياى حيوان گشته اند،
خير و شر دانند و انسان گشته اند!
هركسى، با هر بهانه، كرد جنگ،
وحشى است و منطقش دندان و چنگ؛
با تمدن نيست، با فرهنگ نيست،
حاصل عمرش به غير از ننگ نيست!»
