سيدجعفر پيشه ورى در شوروى
پرويز جوادزاده خلخالى يا سيدجعفر پيشه ورى در ۱۲۷۲ش در يكى از روستاهاى خلخال متولد شد و به همراه خانواده خود به روسيه رفت. او در روسيه تحصيل كرد، پس از انقلاب كمونيستى روسيه، به مرام كمونيستى علاقه مند شد و به عضويت كميته مركزى حزب عدالت درآمد. در ۱۲۹۹ به همراه ارتش سرخ به شمال ايران وارد شد و در گيلان به همراه ديگر اعضاى حزب عدالت اولين كنگره حزب كمونيست ايران را برپا داشت. با شكست نهضت جنگل او ايران را ترك كرد ولى پس از چندى به تهران بازگشت و دبير مسئول تشكيلات حزب كمونيست ايران بود. ودراين زمينه فعاليتهاى خود را ادامه داد تا سال ۱۳۰۶ش دستگير و محاكمه شد. و به ۱۵ سال حبس محكوم و به زندان قصر منتقل شد. پيشه ورى پس از عفو عمومى در شهريور ۱۳۲۰ آزاد شد و به انتشار روزنامه آژير پرداخت كه سياست آن حمايت از اتحاد جماهير شوروى بود.
او از اعضاى مؤسسه حزب توده بود ولى به خاطر اختلاف با آوانسيان از فعاليت در حزب خوددارى كرد. ولى از حمايت ضمنى حزب برخوردار بود. در سال ۱۳۲۲ خود را كانديداى نمايندگى دوره ۱۴ مجلس شوراى ملى كرد و به عنوان نماينده اول تبريز رأى آورد ولى اعتبارنامه وى رد شد.
سيد جعفر پيشه ورى در سال ۱۳۲۴ به تبريز رفت و حزب دمكرات آذربايجان را تأسيس كرد و به دنبال آن حكومت خودمختار آذربايجان را برپا داشت. اين اقدام او همراه با تصرف پادگانها و واحدهاى نظامى در تبريز و اروميه و اردبيل بود. دولت به منظور مقابله با اين حركت قواى نظامى به آذربايجان اعزام كرد. سرانجام دولت قوام السلطنه با تدبير لازم موفق به سركوب حكومت خودمختار آذربايجان به رهبرى پيشه ورى شد. پيشه ورى پس از شكست در آذر ۱۳۲۵ به قفقاز گريخت و در ۱۳۲۶ به صورت مشكوكى در يك تصادف اتومبيل كشته شد كه اين حادثه را به عوامل امنيتى اتحاد جماهير شوروى نسبت مى دهند.