در اخرين شماره نيمروز گزارش جامعى از كنفرانس دو روزه انستيتوى سلطنتى امور بين المللى و بنياد خيامى تحت عنوان اسلام و غرب به چاپ رسيده بود كه نقطه نظرات سخنرانان و نكات اصلى سخنرانى هاى آنان را در بر مى گرفت. اما در جريان اين كنفرانس مسايل حاشيه اى هم وجود داشت و نظراتى نيز از سوى حضار مطرح شد كه انتشار آن به شناخت خوانندگان نيمروز از كنفرانس و سخنرانان آن كمك مى كند. من كه شخصاً در تمام جلسات كنفرانس اسلام و غرب كه در چاتهام هاوس لندن برگزار شد حضور داشتم در اين نوشته سعى مى كنم كه اين نكات را بطور خلاصه براى استفاده خوانندگان نيمروز شرح دهم:
۱) حضور دليپ هيرو نويسنده هندى الاصل در اين كنفرانس به عنوان سخنران در مبحث دموكراسى در اسلام بسيار عجيب مى نمود و بسيارى از حضار از اين انتخاب بنياد خيامى و چاتهام هاوس اظهار شگفتى مى كردند. هيرو كه تاكنون چندين كتاب در مدح جمهورى اسلامى ايران و رهبران آن به رشته تحرير درآورده است در سخنان خود اصرار داشت تا به شنوندگان بقبولاند كه جوامع اسلامى اكثرا دموكراسى هستند و اصرار عجيبى هم داشت كه جمهورى اسلامى ايران را به عنوان نمونه كامل اين دموكراسى جامع معرفى كند. به گفته او تاكنون در نظام اسلامى ايران بيش از بيست انتخابات «آزاد» برگزار شده كه در كشورهاى دموكرات غربى هم كم سابقه است.
هيرو همچنين با قطار كردن اسامى احزاب حكومتى در ايران كه همگى يك پيشوند يا پسوند اسلامى هم يدك مى كشند مى خواست نشان دهد كه در ايران تعدد احزاب هم وجود دارد و اضافه بر آن مدعى بود شوراى نگهبان يك نهاد كاملاً مستقل و غيرسياسى است كه در ايفاى وظايف خود هيچ گونه تبعيضى قايل نمى شود.
اين سخنان عجيب و دور از ذهن دليپ هيرو با اعتراض حضار روبرو شد كه مى گفتند اگر برگزارى انتخابات تنها دليل دموكراسى باشد اتحاد جماهير شوروى سابق و عراق صدام حسين دموكرات ترين كشورها بوده اند. از آن گذشته كوچك ترين اثرى از اصول ديگر دموكراسى از قبيل آزادى بيان، آزادى مطبوعات، حقوق مساوى براى زنان، آزادى احزاب غيروابسته به حكومت و آزادى اديان در ايران به چشم نمى خورد. دليپ هيرو در مقابل اين اعتراضات تنها چيزى كه گفت اين بود كه مدافع و مأمور و حقوق بگير حكومت ايران نيست. اين اصرار نويسنده هندى در حالى كه كسى اورا متهم نكرده بود باعث تعجب بيشتر حاضران شد.
۲) در همان جلسه اى كه دليپ هيرو حضور داشت، روحانى ايرانى مقيم لندن، فاضل ميلانى، نيز در همان مبحث دموكراسى و حقوق بشر صحبت كرد. او با كمال صراحت اعلام كرد كه در زمينه قانونگزارى اسلام و دموكراسى هيچگونه شباهتى با هم ندارند چون در اسلام قوانين از سوى خداوند وضع مى شود و در دموكراسى از سوى مردم.
ميلانى كه رئيس دپارتمان فقه و حقوق اسلامى كالج عالى اسلامى لندن است سپس در مورد حقوق بشر گفت كه تعاليم اسلامى تماما مطابق با موازين حقوق بشر است و اضافه كرد كه بر اساس اين تعاليم هيچ كس را نمى توان به خاطر مذهب از حقوقش محروم كرد و مورد اذيت و آزار قرار دارد چه بهايى، چه صوفى يا هر مذهب ديگر. اما وقتى كه يك مستمع انگليسى از مذهب بهايى به ميلانى يادآورى كرد كه در ايران چه اجحاف هائى نسبت به بهائيان صورت مى گيرد، ايشان سعى كرد كه مشكل بهائيان در ايران را يك مشكل سياسى قلمداد كند كه خود بهايى ها مسئول آن هستند. ميلانى در اظهار نظر شگفت آورى گفت كه در اوايل انقلاب به او اطلاع داده بودند كه از ده شعبه بانك سپه در تهران تمام تلكس هائى كه به اسرائيل فرستاده شده از سوى بهائيان بوده است و با لحن حق به جانبى گفت كه پس مسأله بهايى ها ربطى به مذهب ندارد و سياسى است. البته ايشان هم مثل دليپ هيرو گفت كه قصد دفاع از حكومت ايران را ندارد. با اين همه اين اظهار نظر از سوى يك روحانى روشنفكر اعتراض جمعى را برانگيخت. اما عده اى هم گفتند با در نظر گرفتن اين كه ايشان نوه آيت الله ميلانى است و ارتباط خانواده ميلانى با گروه حجتيه دشمن اصلى بهايى ها در ايران روشن است، بايد انتظار اين گونه سخنان را از آقاى ميلانى داشت.
۳) عبدالكريم سروش سخنرانى جالبى در مورد ترس غرب از اسلام و آيا اين ترس زمينه درستى دارد يا خير ايراد كرد كه در آن اشاره اى هم به تز «گفتگوى تمدن ها» داشت. در زمان سوال و جواب، يك خانم خبرنگار ايرانى به ايشان يادآورى كرد كه اين تز را در واقع اولين بار شهبانو فرح در سازمان ملل متحد عنوان كرد و كنگره اى هم در تهران در باره آن برگزار شد و سوال كرد كه چرا اكنون اين ابتكاربه اسم محمد خاتمى تمام شده است. دكتر سروش با پاسخ خود خيال همه را راحت كرد و گفت اين طرح نه از تراوشات فكرى شهبانو فرح و نه از ابتكارات خاتمى است بلكه دكترينى است كه داريوش شايگان فيلسوف ايرانى آن را باب كرد و حالا هم خاتمى آن تز را برداشته و پرورش داده است.
۴) و در خاتمه حضور تعداد زيادى از خانم هاى شيك يا به قولى طاغوتى ايرانى در كنفرانس جلب نظر مى كرد. اما جالب اينجا بود كه اين خانم ها به شدت ضد آمريكايى بودند و هربار يكى از سخنران ها نيشى به آمريكا مى زد با خنده و شادمانى براى او كف مى زدند. موهاى رنگ شده بور و كيف هاى شانل قلابى اين خانم ها نشان مى داد كه از مد آرايش و پوشاك جهان عقب مانده اند اما مد سياسى روز كه عداوت با آمريكا است را «به شدت» دنبال مى كنند.