كنفرانس «آيا اسلام خطرى براى غرب محسوب مى شود؟» در لندن به كار خود پايان داد.
در جلسات متعدد اين كنفرانس دو روزه (چهارشنبه اول و پنجشنبه دوم ماه ژوئن) كه در انستيتوى سلطنتى امور بين المللى با كمك مالى بنياد خيامى برگزار شد جمعى از متفكران دينى و كارشناسان سياسى شركت داشتند و نظرات خود را بيان كردند.
رزمارى هوليس مدير بخش مطالعات انستيتوى سلطنتى امور بين المللى هدف از برگزارى اين كنفرانس را تلاش براى آغاز گفتگو ميان دو تمدن اسلامى و غربى عنوان كرد تا شايد كمكى باشد براى از بين بردن شكاف عميقى كه در سال هاى اخير به ويژه پس از وقايع سپتامبر سال ۲۰۰۱ ميان جهان اسلام و غرب ايجاد شده است.
دو روز كنفرانس به هفت جلسه نود دقيقه اى تقسيم شده بود كه هر جلسه به موضوع خاصى در رابطه با روياروئى اسلام و غرب اختصاص داشت. در هر جلسه يك مسلمان و يك كارشناس غربى سخنرانى كردند و نظر مسلمانان و غربى ها را در رابطه با آن موضوع مشخص توضيح دادند و در پايان هر جلسه به سوالات حاضرين كه در مواردى بسيار پيچيده و هوشمندانه بود پاسخ دادند. مختصر جلسات به اين شرح بود:

جلسه اول- همزيستى يا مواجهه؟ نقش مذهب:
در اين جلسه آيت الله شيخ احمد البهدلى از حوزه علميه نجف گفت كه ديالوگ و گفتگو در اسلام از واجبات است كه البته بايد در آن عزت انسانى حفظ شود و نبايد طرفى بر طرف ديگر برترى يا مزيت داشته باشد. او همچنين اسلامگرائى افراطى را رد كرد و گفت آنچه كه افراطيون تبليغ مى كنند، پيام واقعى اسلام نيست.
در همين جلسه اسقف رياح ابوالعسال، اسقف كليساى انگلستان در بيت المقدس اديان الهى را با يك ديگر مساوى دانست و گفت چون هيچ يك بر ديگرى برترى ندارد پس گفتگو ميان آن ها هم امكان پذير است و نبايد مانعى در اين راه وجود داشته باشد. هر دوى اين علماى مذهبى معتقد بودند كه اگر اديان از سياست و حكومت دور نگاه داشته شوند، نه تنها مقابله اى با هم نخواهند داشت كه مى توانند همزيستى مطلوب و نافعى هم داشته باشند.

جلسه دوم- كدام طرف تحت تهديد است؟:
در جلسه دوم ابتدا پروفسور طارق رمضان اهل مصر و مقيم سوئيس سخنرانى كرد و خود را استاد مستعفى دانشگاه نتردام آمريكا معرفى كرد و توضيح داد كه پس از وقايع سپتامبر ۲۰۰۱ ويزاى ورود او به آمريكا به دلايل نامعلوم امنيتى لغو شد و او از تدريس در نتردام بازماند. آقاى رمضان در سخنان خود گفت آنچه باعث تضاد ميان اسلام و غرب شده بيش از آن كه متكى بر واقعيات باشد زائيده برداشت هائى است كه در خيلى موارد هم نادرست است. او به عنوان مثال گفت كه مسلمانان چون از لحاظ اقتصادى و تكنولوژيكى از غرب عقب مانده اند، اين برداشت را دارند كه غرب در تمام زمينه ها بر آنان مسلط است بنا بر اين هيچ گونه گفتگوئى امكان پذير نيست.
در مقابل، به گفته طارق رمضان، غربى ها هم فكر مى كنند كه تمام مسلمانان در پى از بين بردن ارزش هاى غربى هستند و از اين رو سياست هاى خود را بر اساس آنچه كه او آن را ايديولوژى وحشت ناميد بنا مى كنند. به اعتقاد آقاى رمضان، آنچه كه به «برخورد تمدن ها» معروف شده در واقع برخورد جهالت ها است.
پس از طارق رمضان، پروفسور فرانسوا بوگارت از انستيتوى مطالعات جهان عرب و اسلام در پاريس، ريشه تروريسم را كه به اعتقاد او شكاف ميان اسلام و غرب را عميق تر كرده است، در اعمال سه گروه دانست. اول رهبرانى كه آن ها را پينوشه هاى عرب نام گذاشته است. به گفته پروفسور بوگارت پينوشه هاى عرب رهبرانى هستند كه به مخالفان خود اتهامات ايديولوژيك وارد مى كنند تا بتوانند به راحتى آنان را زندانى، شكنجه و حتى اعدام كنند. او گفت اين رهبران زمانى به مخالفان انگ كمونيست بودن مى زدند اما پس از سقوط امپراتورى كمونيسم در جهان، آنان را اسلامگرا مى خوانند. گروه دوم دست راستى هاى اسرئيلى هستند كه هم كرانه غربى رود اردن را مى خواهند، هم صلح و آشتى را و هم مى خواهند كه فلسطينى ها لبخند رضايت بر چهره داشته باشند. گروه سوم به اعتقاد فرانسوا بوگارت نومحافظه كاران آمريكايى هستند كه با تكيه بر دين، ديگران را نفى و متهم به جنايتكار بودن مى كنند.

جلسه سوم- آيا آزادى راه حل است؟:
در اين جلسه كه به رياست ليز دوست خبرنگار پرسابقه بخش جهانى بى بى سى برگزار شد ويتالى نامكين رئيس مركز بين المللى مطالعات استراتژيك مسكو اشكال اصلى را در فقدان آزادى در كشورهاى خاورميانه دانست و گفت هيچ كشور اسلامى نتوانسته است جهان را قانع كند كه حكومت مذهبى و متكى بر شريعت آزادى هاى اساسى و موازين حقوق بشر را تضمين مى كند به ويژه در مورد نقش زنان كه خيلى از سوالات بدون پاسخ مانده است.
او حكومت جمهورى اسلامى ايران را مثال زد و گفت كه اين حكومت ليبراليسم غربى را رد مى كند اما بسيارى از مظاهر آن را به اشكال ديگر مورد استفاده قرار مى دهد. در همين جلسه اليزابت مك كان سفير پيشين ايالات متحده آمريكا در قطر كه هم اكنون وزير مختار در سفارت آمريكا در لندن است از قول جورج دبليو بوش رئيس جمهورى آمريكا گفت كه آزادى حق هر انسانى است و در هيچ كجاى دنيا نمى توان اين حق اوليه و اساسى را از او سلب كرد. خانم مك كان نيز به وضع زنان در خاورميانه اشاره كرد و با استناد به نتايج نظرخواهى اى كه اخيراً در ميان مردم عرب خاورميانه صورت گرفته گفت كه اكثريت عظيم اين افراد طالب دموكراسى هستند. او همچنين نظام آموزشى عقب مانده و فقر مالى را از عوامل ديگر كشش مردم خاورميانه به سوى افراطى گرى خواند.

جلسه چهارم- جاذبه رويارويى در خاور ميانه:
در آخرين جلسه روز اول كنفرانس، جان آلترمن معاون سابق وزارت امور خارجه آمريكا و رئيس برنامه خاورميانه مركز مطالعات بين المللى و استراتژيك واشنگتن گفت كه اعراب فكر مى كنند كه مشروعيت حكومت هايشان از مردم نيست بلكه از ايالات متحده آمريكا است و چون از حكومت ها ناراضى هستند از آمريكا هم متنفر شده اند.
پس از دكتر آلترمن، مها عزام از انستيتوى سلطنتى امور بين المللى سه عامل را عوامل اصلى ستيزه خواند: روابط مردم با حاكمان، تضاد اسلام سياسى با روشنفكران سكولار و مسلمانان ميانه رو و دخالت آمريكا در منطقه. خانم عزام گفت كه در دهه هاى اخير بسيارى از مسائل منطقه شكل مذهبى به خود گرفته است از جمله مسأله اسرائيل و فلسطينى ها كه جنبه ملى خود را از دست داده و در هر دو سو يعنى در اسرائيل و فلسطين و در ميان مسلمانان و يهودى ها به صورت يك مسأله مذهبى درآمده است.

جلسه پنجم- جاذبه رويارويى در غرب:
در اين جلسه مارتين كريمر از مركز موشه دايان براى مطالعات آسيائى و آفريقائى در تل آويو اين فرضيه را رد كرد كه غرب به شرق به عنوان يك دشمن بالقوه نياز دارد و گفت كه برداشت جديد نومحافظه كاران آمريكا از اسلام بدبينانه نيست بلكه فكر مى كنند كه مى توان جوامع اسلامى را تبديل به جوامع دموكراتيك كرد. آقاى كريمر گفت كه برخورد تمدن ها در واقع برخورد دولت ها و حكومت ها است.
در همين جلسه پروفسور فرد هاليدى استاد روابط بين الملل در دانشكده اقتصاد و علوم سياسى دانشگاه لندن گفت كه اگر قرار باشد برخورد صحيحى با اسلام صورت گيرد بايد توجه داشت كه هويت مسلمانان در جهان يكسان نيست و مليت در آن تأثير فراوان دارد مثلا مسلمان مصرى با مسلمان ايرانى بسيار متفاوت است. او همچنين منافع ملى را در تصميمات حكومت هاى مسلمان موثر دانست و نمونه ايران را ذكر كرد. به گفته فرد هاليدى سياست كلى جمهورى اسلامى ايران حمايت از تمام مسلمانان جهان است اما بر اساس منافع ملى در مناقشه قره باغ عليا از ارمنى ها، در چچن از روسيه و در مسأله كشمير از هند جانبدارى مى كند.

جلسه ششم- دموكراسى، عدالت و حقوق بشر در اسلام:
در جلسه ششم كه به رياست راجر هاردى تحليلگر امور اسلام و خاورميانه بى بى سى برگزار شد، ديليپ هيرو نويسنده ۲۷ كتاب در مورد اسلام و خاورميانه در سخنان خود گفت كه بيش از شصت در صد از مسلمانان جهان در جنوب و جنوب شرقى آسيا زندگى مى كنند كه جوامع دموكراتيك است و آن ها مخالفتى با دموكراسى ندارند.
او سپس به ايران اشاره كرد كه رأى دادن در انتخابات يك وظيفه اسلامى عنوان شده. اما در مورد عراق گفت كه در آن كشور تضادهايى وجود دارد. در حالى كه آيت الله سيستانى تنها بر اساس اصول اسلام فتوى داد كه شركت در انتخابات واجب است، شورشيان بر اساس همان اصول انتخابات را تحريم كردند.
آقاى هيرو اشكال را در تفسيرهاى متضاد از احكام اسلامى دانست. سيد فاضل ميلانى، روحانى ايرانى و مدير بخش فقه و حقوق اسلامى كالج عالى اسلامى لندن هم بر اين اين نكته تأكيد كرد و گفت اكثر مشكلات امروز اسلام در اثر اين تفسيرهاى غلط از موازين اسلامى است. وگرنه به گفته آقاى ميلانى تعاليم اسلامى در قرآن تماما مطابق با موازين حقوق بشر است.
در مورد دموكراسى آقاى ميلانى گفت حق قانونگذارى در اسلام متعلق به خداوند است اما در حكومت هاى دموكرات مردم قانونگذار هستند پس در اين زمينه اسلام دموكراتيك نيست. اما، فاضل ميلانى اضافه كرد، در زمينه حكومت، هم اسلام و هم دموكراسى حكومت را بر اساس عدالت و مساوات تعريف مى كنند. در زمينه حقوق بشر آقاى ميلانى گفت كه هيچ كس را نمى توان در اسلام به خاطر مذهب از حقوقش محروم كرد و مورد اذيت و آزار قرار داد، چه بهائى باشد چه صوفى و چه هر مذهب ديگر.

جلسه هفتم- درك متقابل ميان اسلام و غرب:
در آخرين جلسه اين كنفرانس دو روزه، لرد كرى اسقف اعظم پيشين كليساى انگلستان گفت اديان الهى ارزش هاى مشترك دارند كه بسيارى از آن ها هم در غرب و هم در جوامع اسلامى محترم شمرده مى شوند. از آن گذشته حضور ۱۲ ميليون مسلمان در اروپا و ميليون ها مسلمان ديگر در آمريكا نشان مى دهد كه اين مسلمانان مى خواهند غربى هم باشند.
او اضافه كرد همان طورى كه مسلمانان به حق توقع دارند كه در غرب از حقوق مساوى برخوردار باشند در كشورهاى خودشان هم بايد حقوق اقليت ها را تامين كنند و به بهائى ها و پيروان كليساى انگلستان در ايران اشاره كرد.
در همين جلسه دكتر عبدالكريم سروش استاد فلسفه و متفكر اسلامى در مورد خطر اسلام براى غرب صحبت كرد و گفت اسلام سنتى كه همان اسلام روحانيون است براى غرب خطرى ندارد چون اين نوع اسلام هيچگونه برنامه اقتصادى و سياسى ندارد. اسلام به گفته او اصلاح شده هم اصولا كثرتگرا است و مى تواند با اديان ديگر همزيستى داشته باشد پس اين اسلام هم خطرى براى غرب ندارد اما مى تواند رقيبى جدى برايش باشد.
دكتر سروش اضافه كرد كه اين اسلام مجموعه اى از قوانين است كه به غير از قانون جهاد، بقيه منافاتى با دموكراسى ندارند و در عين حال براى اجراى اين قوانين نيازى نيز به روحانيت نيست. به گفته عبدالكريم سروش آنچه كه براى غرب خطر دارد اسلام به عنوان يك هويت است آن هم وقتى مورد تجاوز قرار بگيرد و تحقير شود.
در پايان دو روز كنفرانس رزمارى هوليس مدير بخش مطالعات انستيتوى سلطنتى امور بين المللى و احمد قريشى رئيس پيشين دانشگاه ملى ايران از سوى بنياد خيامى به سوالات حاضران پاسخ دادند و به گفته آنان نظير اين كنفرانس ها براى ادامه دادن ديالوگ ميان غرب و اسلام در آينده نزديك برگزار خواهد شد.