جناح بندى هاى سياسى در ايران، با نزديك شدن به انتخابات رياست جمهورى، شكل و سوى روشن ترى پيدا كرده است.
اين دوره از انتخابات نشان مى دهد كه ديگر دسته بندى مرسوم در ايران در مورد جناح بندى هاى سياسى در داخل حكومت كاربرد چندانى ندارد و ديگر نمى توان به سادگى حاكميت در ايران را به دو جناح محافظه كار و اصلاح طلب و يا چپ و راست تقسيم كرد.
گرچه حتى اين نوع تقسيم بندى هم در همان سال هائى كه مورد استفاده قرار مى گرفت، از سوى بسيارى از كارشناسان سياسى مورد انتقاد بود. چرا كه آن گروه از حاكميت در ايران كه به «محافظه كار» معروف شده اند، در بسيارى از اعمال و ديدگاه هايشان نه تنها محافظه كار نبوده اند، كه در بخش هائى تندروترين ديدگا ه ها و عملكردها را نشان داده اند.
در عين حال، همين مجموعه در عملكرد و نگاه اقتصادى اش، راستگرا و مايل به بازار و اقتصاد باز معرفى شده، .در حاليكه در بين فعالان اين جناح، گروه ها و افرادى حضور داشته و دارند كه از ديدگاه اقتصاد دولتى و بسته حمايت مى كنند.
به همين نسبت در مورد جناح «اصلاح طلب» كه هر از گاهى با عنوان «جناح چپ» هم خوانده مى شود، نمى توان تعاريف مرسوم در مورد گروهى با نگرش هاى چپ گرايانه، آنطور كه در عرف بين المللى مصطلح است را به اين مجموعه اطلاق كرد. در اين طيف نيز افراد و گروه هائى با نگرش هاى از سنتى چپ گرفته تا مدرن راست حضور دارند و مطالبات خود را مطرح مى كنند.

مرزبندى ها روشن تر مى شود
اكنون در آستانه انتخابات، طرح مطالبات اجتماعى و سياسى بيشتر از يك سو و افزايش دامنه اختلافات و سهم خواهى در بين گروه هاى سياسى از سوى ديگر، سبب شده است كه تصوير گرايش هاى موجود در ساختار حكومت در ايران روشن تر شود و امكان نام گذارى و جناح بندى به شيوه گذشته به آسانى فراهم نباشد.
بيشترين اين اختلافات در جناح موسوم به «راست يا محافظه كار» كه اكنون خود را «اصولگرا» مى نامند، ديده مى شود.

شوراى هماهنگى؛ به دور از اقتدار
مجموعه «شوراى هماهنگى نيروهاى انقلاب» ، نمايندگى احزاب و طيف هاى مشهورى چون جمعيت مؤتلفه، جامعه اسلامى مهندسين و اكثريت گروه ها و تشكل هاى سنتى جناح موسوم به راست را به عهده دارد و در آن روحانيون و افراد بانفوذى چون على اكبر ناطق نورى، عضو ارشد جامعه روحانيت مبارز و محمدرضا باهنر از كانون اسلامى مهندسان و نايب رئيس مجلس حضور دارند. اين مجموعه با به كارگيرى گروهى از حاميان سنتى جناح راست در سراسر ايران، فعاليت هاى انتخاباتى و تبليغاتى على لاريجانى را به عنوان نامزد برگزيده خود، ساماندهى و هدايت مى كند. شوراى هماهنگى همچنين مى كوشد كه ديگر نامزدهاى موسوم به اصولگرا را به انصراف و حمايت از على لاريجانى به عنوان نامزد اصلح ترغيب كند. روزنامه رسالت، مهمترين تريبون مطبوعاتى اين مجموعه محسوب مى شود.

جامعه روحانيت؛ مشكل انتخاب نامزد
«جامعه روحانيت مبارز» مشهورترين و قديمى ترين تشكل روحانى جناح موسوم به راست كه سال ها رهبرى و هدايت اين مجموعه را بر عهده داشته، در انتخابات امسال به دليل آن كه يك عضو سرشناسش، يعنى اكبر هاشمى رفسنجانى نامزد انتخابات است و از سوى ديگر شوراى هماهنگى از لاريجانى حمايت كرده، دچار تشت شده و تا كنون از اعلام حمايت از يك كانديداى خاص خوددارى كرده است. مجموعه طرفداران اكبر هاشمى رفسنجانى را طيف گسترده اى از فعالان انتخاباتى، با گرايش هاى مختلف، تشكيل مى دهند. در اين طيف از «حزب كارگزاران سازندگى» كه پيش از اين در زمره گروه هاى اصلاح طلب شناخته مى شد تا حزب «اعتدال و توسعه» كه گرايش نزديك به محافظه كاران داشته است و نيز گروهى از نمايندگان سابق و كنونى مجلس ديده مى شوند و جمع بندى ديدگاههاى آنان مشكل به نظر مى رسد.

آبادگران؛ بدون تشكيلات، فقط با يك سخنگو
اما گروه «آبادگران» كه فاقد تشكيلاتى سازمانى به نظر مى رسد و حاصل تلاش تاكتيكى موفق جناح موسوم به راست براى شكست اصلاح طلبا ن در جريان انتخابات شوراى هاى شهر و روستا بوده، اكنون خود سرناسازگارى با پديد آورندگان اش گذاشته و با معرفى و حمايت از محمود احمدى نژاد، شهردار تهران، به عنوان نامزد مورد حمايت اش سهم خود را از گروه هاى همسو در جناح راست جدا كرده است. اين گروه كه طيف تندروتر و جوانتر جناح راست را نمايندگى مى كند، در بين اعضاى گروه هائى چون انصار حزب الله و تشكل هاى مشابه طرفدار دارد و در جست و جوى پايگاهى در بين اقشار محروم جامعه است. احمدى نژاد و همفكران اش در گروه آبادگران، خودرا در پى اجراى مديريتى انقلابى و تحول گرا معرفى مى كنند و مى گويند با تكيه برمردم سالارى دينى و ولايت فقيه در پى حل مشكل فقر در ايران هستند.
«آبادگران» ، فاقد كادر تشكيلاتى رسمى و ثبت شده است و تنها مهدى چمران، رئيس شوراى شهر تهران را به عنوان سخنگوى خود معرفى كرده است. با اينحال برخى از نمايندگان مجلس كه با عنوان آبادگر به مجلس راه يافته اند، ازتبعيت از ديدگاه آبادگران شوراى شهر سر باز زده و به حمايت از ديگر نامزدهاى موسوم به اصولگرا پرداخته اند.

ايثارگران؛ نامزدى نظاميان با سياست
اما برخلاف آبادگران، «جمعيت ايثارگران انقلاب اسلامى» ، تشكل رسمى و ثبت شده اى است كه سال ها سابقه فعاليت دارد. اين گروه را مجموعه اى ازاعضاى سابق سپاه پاسداران، نهادهاى امنيتى و مديران ميانى سابق دستگاه هاى دولتى و غير دولتى و نيزافرادى از طيف تندروتر جناح موسوم به راست تشكيل مى دهند و در اين انتخابات براى نخستين بار است كه با حمايت از محمد باقر قاليباف، خرج خود را از ديگر گروه هاى رهبرى كننده جناح راست جدا كرده اند. اين گروه مى گويد كه بر اساس ميزان مقبوليت قاليباف در نظرسنجى ها از وى حمايت مى كند و در پى تشكيل دولتى اصولگرا و ضد فساد است. روزنامه سياست روز، ديدگاه هاى اين گروه را منعكس مى كند.

جبهه مشاركت؛ پيشروى به سوى ياران جديد
در بين جناح موسوم به «اصلاح طلبان» نيز دو گرايش عمده به چشم مى خورد. جبهه مشاركت ايران اسلامى، كه در حال حاضر به عنوان يكى از بزرگترين تشكل هاى سازمان يافته سياسى در ايران شناخته مى شود، همراه با سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى، انجمن اسلامى مدرسان دانشگاه و برخى ديگر از تشكل هاى اصلاح طلب، پس از رد صلاحيت شدن در جريان انتخابات مجلس هفتم، با طرح مطالباتى جديد در خصوص اصلاحات بنيادين در ساختار جمهورى اسلامى و مسأله حقوق بشردر ايران با عنوان «اصلاح طلبان پيشرو» گام به ميدان مبارزات انتخاباتى گذاشته اند.
اين مجموعه، با معرفى و حمايت از مصطفى معين به عنوان تنها نامزد حزبى اين انتخابات مى كوشد با تكيه بر حقوق اقوام و اقليت هاى قومى و مذهبى در ايران و نيز حمايت ازنهادهاى مدنى و مطبوعات آزاد، اكثريت سرخورده از اصلاحات محمد خاتمى را به سوى خود جلب كنند.
«اصلاح طلبان پيشرو» همچنين مى كوشند با فاصله گرفتن هرچه بيشتر از حكومت و نيز گروه هاى سنتى نزديك به اصلاح طلبان، نظير مجمع روحانيون مبارز و نزديك شدن به ديدگاه هاى گروه هاى ملى مذهبى و نهضت آزادى ايران، پايگاه اجتماعى گسترده ترى، به ويژه در بين جوانان براى خود دست و پا كنند.
روزنامه «اقبال» بيان كننده نظرات اصلاح طلبان پيشرو است.

مجمع روحانيون؛ اصلاح طلبى در چارچوب موجود
در سوى ديگر مجموعه موسوم به اصلاح طلبان، مجمع روحانيون مبارز قرار دارد كه رسماً تنها تشكل روحانى فعال درا نتخابات است و به طيف اصلاح طلبان سنتى- حكومتى مشهور شده اند.
اين گروه كه مجموعه اى از روحانيون باسابقه در جمهورى اسلامى را تشكيل مى دهند، در انتخابات رياست جمهورى، با حمايت از مهدى كروبى، دبيركل خود، مى كوشد در عين تأييد ساختارهاى كنونى قدرت در ايران و آنچه آن را «تعامل با رهبرى جمهورى اسلامى» مى خواند، رأى دهندگان را به سوى نامزد خود فرابخواند.
اين گروه اميدوار به كسب بيشتر آراء در غرب ايران، به ويژه ناحيه لرستان، است. روزنامه آفتاب يزد نظرات اين مجموعه را بيان مى كند.

به دنبال گروه هاى قومى
اما از دو نامزد ديگر انتخاباتى، يعنى محسن رضايى و محسن مهرعليزاده، در دو جناح عمده محافظه كار و اصلاح طلب، گروه سياسى عمده اى حمايت نكرده است و اميد اين دو نامزد به جلب حمايت در مناطق قومى مختلف است.