نحوه نگهدارى از آثار باستانى و آنچه ميراث فرهنگى خوانده مى شود، همواره موضوعى بحث آفرين بوده است.
آثار باستانى به عنوان نشانه ها و نمادهاى عينى تمدن هاى پيشين تنها در گزند طبيعت و باد و باران و سرما و گرما نيستند و از فعاليت هاى انسانى، از حفارى هاى غيرقانونى و سرقت گرفته تا نحوه مديريت نگهدارى از آثار و اشياء تاريخى و دخل و تصرف آدمى در طبيعت نيز آسيب مى بينند.
در ايران نيز مسأله نگهدارى و ترميم آثار تاريخى و باستانى، به ويژه به دليل گستردگى و فراوانى اين آثار و اماكن با دشوارى هاى بسيارى همراه بوده است.
از بين صدها مكان تاريخى و باستانى در ايران، تنها شش محوطه اصلى توانسته اند به فهرست آثار ميراث جهانى يونسكو راه بيابند. از اين شش محوطه، ارگ بم، سال گذشته در زلزله مهيب بم تقريبا با خاك يكسان شد.
از سوى ديگر، يونسكو نيز تهديد كرده كه در صورت ساخته شدن برج مرتفعى كه چشم انداز ميدان نقش جهان اصفهان را تغيير مى دهد، اين ميدان را در فهرست آثار در معرض خطر جاى خواهد داد.
در اين ميان، هر از گاهى نيز گزارش هائى مبنى بر افزايش ميزان تخريب در چغازنبيل، تخت جمشيد و پاسارگاد منتشر مى شود. به عنوان مثال، در هفته هاى اخير، نگرانى از نفوذ آب به داخل آرامگاه كوروش و نيز فرسايش بيشتر نقوش برجسته در تخت جمشيد افزايش يافته است.
پرويز ورجاوند، باستان شناس، وضعيت كنونى آثار باستانى را نگران كننده توصيف مى كند.
اما محمد حسن طالبيان، مدير محوطه ميراث جهانى تخت جمشيد و پاسارگاد مى گويد در اين نقاط، مشكلى فراتر از آنچه ديگر نقاط باستانى مشابه در جهان با آن مواجه هستند، وجود ندارد.
طالبيان با تأكيد بر فعاليت هاى پژوهشى و عملياتى كه در حال حاضر براى حفاظت از مجموعه محوطه هاى تخت جمشيد و پاسارگاد صورت مى گيرد، تصويرى مثبت از وضعيت موجود به دست مى دهد، هرچند يكى از مشكلات اصلى را نقش مخرب عوامل طبيعى مى داند.
اما آيا راه حلى ساده و يا فورى براى جلوگيرى و يا كاهش تخريب و فرسايش آثار باستانى، به ويژه در تخت جمشيد و پاسارگاد وجود دارد؟ بيژن روحانى، كارشناس حفظ و ترميم آثار تاريخى و باستانى مى گويد كه برخى معتقدند با نصب سايه بان و پوشش هائى بايد مانع تابش مستقيم آفتاب يا نفوذ باران شد، حال آنكه عده اى ديگر بر ضرورت حفظ نماى اصيل آثار باستانى تأكيد مى كنند.
طبيعت، تنها عاملى نيست كه موجوديت آثار باستانى را به خطر انداخته و از جمله مسايل مديريتى و ديگر اقداماتى كه در نزديكى محوطه هاى باستانى صورت مى گيرد نيز نقشى عمده در آينده اين نقاط دارد.
فعاليت كارخانه هاى متعدد و آلودگى هوا كه به اسيدى شدن بارش هاى آسمانى در منطقه منجر شده و طراحى و ساخت يك سد، در نزديكى پاسارگاد با واكنش منفى كارشناسان و علاقه مندان آثار باستانى مواجه شده است.
شاهرخ رزمجو، باستان شناس و كارشناس دوره هخامنشى مى گويد با ساخت اين سد، عملا دسترسى به منطقه اى وسيع و اشياء تاريخى و باستانى مدفون در آن ناممكن خواهد شد و به علاوه ممكن است به دليل بالا آمدن سطح آب هاى زير زمينى، شالوده برخى كاخ هاى محوطه، از جمله پاسارگاد به خطر بيافتد.
برخى بر اين باورند كه در جمهورى اسلامى، به آثار باستانى مربوط به دوران پيش از اسلام توجه كمترى مى شود، اما محمد حسن طالبيان به عنوان مسئول محوطه ميراث جهانى تخت جمشيد و پاسارگاد چنين امرى را رد مى كند و مى گويد بسيارى از گزارش ها كه در زمينه تخريب آثار باستانى در اين دو پايگاه منتشر شده، حاوى ديدگاه هاى به گفته وى غير كارشناسى است كه عمدتا اهدافى سياسى را دنبال مى كنند.
با اين همه، و به دليل حساسيت هاى بسيارى كه به ويژه در مورد آثارى نظير تخت جمشيد و پاسارگاد وجود دارد، به نظر مى رسد كه بحث ها و اختلاف نظرهاى عمده در مورد نحوه و چگونگى نگهدارى از اين آثار همچنان ادامه خواهد داشت.