شركتهاى رويال داچ- شل و باسف كه بزرگترين توليد كننده مواد شيميايى در جهان است، با ناديده گرفتن پيشنهاد جمهورى اسلامى واحد پتروشيمى مشترك خود به نام بازل را به مبلغ ۷/۵ ميليارد دلار به يك كنسرسيوم آمريكايى فروختند.
فروش اين كارخانه به اين كنسرسيوم كه از شركت «صنايع اكسس» و گروه هندى «چترجى» تشكيل شده، بايد به تأييد مقامات ضد انحصار تجارت جهان برسد.
كنسرسيوم آمريكايى كه بازل را به همان مبلغ پنج ميليارد و ۷۰۰ ميليون دلار خريده، بدهى هاى اين شركت پتروشيمى را نيز متقبل شده است. انتظار مى رود اين معامله در نيمه دوم سال ۲۰۰۵ تكميل شود.
لن بلاواتنيك، رئيس هيأت مديره شركت آمريكايى اكسس اعلام كرد: «ما معتقديم بازل شركتى جهانى با آينده اى عالى است.»
بلاواتنيك ۴۷ سال دارد و بيش از ۲۰ سال پيش شهروند آمريكا شد. وى اكسس را در سال ۱۹۸۶ داير كرد. وى همچنين مالك بخشى از شركت تى ان كى-بريتيش پتروليوم است كه سومين شركت بزرگ نفتى روسيه است. بريتيش پتروليوم ۵۰ درصد سهام تى ان كى را در اختيار دارد.
اكسس شركتى خصوصى است و دارايى هايش در سراسر جهان پراكنده شده و منافع راهبردى دراز مدتى در بخشهاى نفت، آلومينيوم، ذغال سنگ و مخابرات راه دور دارد. گروه چترجى نيز حضور تجارى قابل ملاحظه اى در هند دارد.
انتشار خبر فروش شركت بازل سبب شد ارزش سهام شل، دومين شركت نفتى اروپا و باسف، بزرگترين سازنده مواد شيميايى جهان افزايش يابد. شل در سرمايه گذارى خود در بازل كه در سال ۲۰۰۰ تاسيس شد، ۵۵۰ ميليون دلار ضرر داده است.
فران كيت، معاون بخش شيميايى شركت شل اعلام كرد: «اين فروش به شل امكان مى بخشد بر ارزش سهام سهامدارانش بيافزايد و استراتژى خود را روى فعاليتهاى خود در اروپا و آمريكاى شمالى و رشد در آسيا و خاورميانه متمركز كند.»
شركت آلمانى باسف نيز اين معامله را «فروشى راهبردى» توصيف كرد.
شركت بازل كه دفترش در شهر هوفدورپ هلند واقع شده، ساليانه شش ميليارد دلار فروش و حدود ۶۵۰۰ كارمند دارد.
شركت بازل بزرگترين توليدكننده ماده شيميايى پروپيلن در جهان به شمار مى رود كه در توليد پلاستيكهاى مقاوم از جمله توليد تسمه هاى لاستيكى و پلاستيك مورد نياز در صنايع بسته بندى كاربرد دارد.

مخالفت صنعت پزشكى آمريكا
اين در حالى است كه محمدرضا نعمت زاده، مديرعامل شركت ملى صنايع پتروشيمى ايران، چهارشنبه چهارم ماه مه اعلام كرده بود كه اين شركت ايرانى در ميان ده شركت بزرگ و متوسط جهان، در مزايده فروش شركت آلمانى بازل برنده شده، اما فشار سياسى آمريكا مانع از فروش اين شركت به جمهورى اسلامى شد.
وى گفته بود: «دشمن همواره به ما ضربه زده است و اين دفعه آمريكا ما را از مزيت خريد بازل محروم كرد.»
نعمت زاده افزوده است كه ايران از شركت بازل گله مند است و اگر تصميمى لازم باشد، براى مقابله اتخاذ خواهد شد.
برخى منابع اعلام كرده اند احتمالا ايران در اقدامى تلافى جويانه، فعاليت خود با شركت شل را محدود مى كند.
وزارت خارجه آمريكا اذعان كرده است به شل و باسف براى ناديده گرفتن پيشنهاد ايران فشار آورده، هرچند اين اقدام ناقض قوانين ضد انحصار در تجارت است. اين وزارتخانه حاضر نشد درباره فروش آن به يك كنسرسيوم آمريكايى اظهار نظر كند.
بنا به گزارشها، نمايندگان صنعت پزشكى آمريكا در ماه آوريل با مقامات آمريكايى ديدار كردند و نگرانى خود از فروش احتمالى شركت بازل به ايران را ابراز كردند. اين شركت ۴۰ درصد پلى پروپلين پزشكى مورد نياز بازار آمريكا را تامين مى كند.
ريچارد گريفيت، تحليلگر بريتانيايى در لندن، گفت: «اگر هنديها به اندازه ايرانى ها پول بدهند و شما كمتر دچار غم و غصه شويد، در آنصورت پذيرش پيشنهاد هنديها يك مصلحت سياسى است.»
آمريكا از ايران خواسته است كه از برنامه غنى سازى اورانيوم كه ممكن است براى توليد سلاح اتمى بكار گرفته شود، دست بكشد، ولى تهران مى گويد كه حاضر به از دست دادن اين حق نيست.
در سال ۱۹۹۵ بيل كلينتون، رئيس جمهور وقت آمريكا، شركتهاى آمريكايى و شعبه هاى خارجى آنها را از معامله با ايران بخصوص در زمينه نفت و پتروشيمى منع كرد. اقتصاد ايران بشدت به اين دو بخش وابسته است و به گفته مقامات نفتى، جمهورى اسلامى در دهه آتى به ۱۰۰ تا ۱۵۰ ميليارد دلار سرمايه گذارى در صنعت نفت و گاز خود نياز دارد.