على يونسى، وزير اطلاعات ايران در حاشيه نخستين گردهمايى دادستانهاى اين كشور به خبرنگاران گفته كه تمام كسانى كه مردم خوزستان را براى راه انداختن نا آرامى اخير در اين استان تحريك كردند، شناسايى و تعدادى از آنها دستگير شده اند و تعدادى ديگر نيز بزودى دستگير خواهند شد.
على يونسى در عين حال اذعان كرده كه زمينه هاى اجتماعى در بروز نا آرامى خوزستان مؤثر بوده و عمده عوامل تحريك مردم براى بروز اين نا آرامى، داخلى اند، اما در عين حال تأكيد كرده كه اين عوامل تحت حمايت خارجى قرار دارند.
نا آرامى در خوزستان كه پانزدهم آوريل گذشته آغاز شد و چند روزى به طول انجاميد، پس از آن روى داد كه نامه اى منسوب به محمد على ابطحى، مدير پيشين دفتر رئيس جمهور ايران ميان مردم اين استان پخش شد كه در آن از تغيير ساختار جمعيتى خوزستان به زيان اعراب بومى اين استان و تغيير نامهاى عربى اماكن اين استان به واژه هاى فارسى سخن رفته بود.
هرچند، آقاى ابطحى و دولت ايران نامه را جعلى اعلام و محتواى آن را تكذيب كردند، اما در پى توزيع گسترده اين نامه، شمارى از مردم عرب خوزستان دست به تظاهراتى زدند كه به تنش و خشونت و درگيرى با نيروى انتظامى كشيده شد و طى آن به بانكها و پاسگاههاى نيروى انتظامى حمله شد.
اين درگيريها دست كم پنج كشته و تعداد زيادى زخمى برجاى گذاشت.
وزير اطلاعات ايران با اشاره به فعاليتهايى كه گروههاى تجزيه طلب عرب در اوائل روى كارآمدن جمهورى اسلامى در خوزستان انجام دادند، عوامل نا آرامى اخير در اين استان را كسانى معرفى كرده است كه در آن زمان در خوزستان «جنايت آفريدند و با بمب گذارى ها، تعداد زيادى از عربهاى هموطن را شهيد كردند».
على يونسى در مورد يكى از افرادى كه به اتهام تحريك مردم خوزستان به ناآرامى بازداشت شده گفته كه او «نام مجعولى براى خليج فارس درست كرده و تجزيه طلبى را تبليغ مى كند، در گذشته جزو گروههاى تروريستى بوده و قبلاً فعاليت تروريستى و تجزيه طلبى داشته است» .
در ناآرامى اخير خوزستان تعداد زيادى در اين استان كه شمارشان تا بيش از سيصد نفر گزارش شده بازداشت و سپس تعدادى از آنان آزاد شدند اما وزارت اطلاعات ايران اعلام كرد كه عوامل اصلى نا آرامى را در بازداشت نگه داشته است.
مشهورترين نامى كه در ميان بازداشت شدگان به چشم مى خورد، يوسف عزيزى بنى طرف، روزنامه نگار عرب خوزستانى است كه در تهران بازداشت شده است.
بنى طرف طى سالهاى اخير فعاليت زيادى در زمينه مسائل سياسى و فرهنگى خوزستان داشته، به صورت مرتب مورد مصاحبه شبكه هاى تلويزيونى ماهواره اى عربى قرار مى گرفته و با برخى رسانه هاى عربى خارج از ايران همكارى داشته است.

عوامل خارجى
حكومت ايران كه رسماً ريشه حوادث خوزستان را در تحريك عوامل خارجى قلمداد كرده، برخى رسانه هاى عربى را به دخالت در اين حوادث متهم مى كند و دفتر شبكه تلويزيونى الجزيره در تهران را نيز به همين اتهام تعطيل كرده است.
وزير اطلاعات ايران همچنين گفته كه عواملى نيز هستند كه در يكى از كشورهاى غربى در پناه سرويسهاى جاسوسى آن كشور پناهنده شده و مردم را به تجزيه طلبى و آشوب تحريك مى كنند.
شمارى از فعالان سياسى عرب خوزستانى كه رسماً خواهان جدايى منطقه عرب نشين اين استان از ايرانند در بريتانيا سكونت دارند و كاظم جلالى، مخبر كميسيون امنيت ملى و سياست خارجى مجلس شوراى اسلامى ايران، دولت بريتانيا را متهم كرده كه در نا آرامى اخير در مناطق عرب نشين خوزستان به نوعى نقش داشته است.
جلالى مدعى شده كه جك استرا، وزير امور خارجه بريتانيا با منصور احمد اهوازى، رهبر حزب دموكراتيك مردم خوزستان كه از جريانات كوچك جدايى طلب خوزستان است و در خارج از ايران فعاليت محدودى دارد ملاقات داشته است.
وى آنچه «ملاقات جك استرا با منصور اهوازى» خوانده را نوعى مداخله در امور داخلى ايران توصيف كرده اما وزارت امور خارجه بريتانيا هر گونه ملاقات رسمى بين جك استرا و آقاى اهوازى را تكذيب و اعلام كرده كه آقاى استرا در تاريخ دهم مارس گذشته، يعنى حدود شش هفته پيش از بروز نا آرامى در خوزستان، پس از پايان سخنرانى درباره مسائل خاورميانه در جلسه اى عمومى در «انجمن فى بين» (Fabian Society) لندن، با عده زيادى و از جمله آقاى اهوازى دست داده است.

گروههاى سياسى داخلى دخالت نداشتند ايران
عبدالله رمضان زاده، سخنگوى دولت ايران در حاشيه همايش سراسرى مشاوران استانداران و فرمانداران در امور زنان كه در تهران برگزار شده به خبرنگاران گفته كه وزارت اطلاعات در گزارشى كه از نا آرامى اخير در خوزستان تهيه كرده، دخالت گروههاى سياسى داخلى در اين نا آرامى را رد كرده است.
اما با اينكه موضع رسمى حكومت ايران، نسبت دادن آشوبهاى خوزستان به عوامل خارجى است، برخى از چهره هاى دو جناح سياسى رقيب در ايران، ايجاد اين آشوب را به يكديگر نسبت داده و آن را توطئه اى براى تأثيرگذارى بر انتخابات آتى رياست جمهورى ايران قلمداد كرده اند.
چهار روز پس از آغاز درگيرى در خوزستان، روزنامه عربى الخليج كه در امارات متحده عربى به چاپ مى رسد، گفتگويى با محمدرضا خاتمى، دبيركل جبهه مشاركت ايران به چاپ رساند كه وى در آن نوشتن و توزيع نامه جنجال برانگيز را به «مخالفان اصلاحات» نسبت داد و آنان را متهم كرد كه براى كاهش محبوبيت مصطفى معين، نامزد جبهه مشاركت در انتخابات رياست جمهورى، اقدام به نوشتن و توزيع نامه دروغين در استان خوزستان كرده اند تا در عين حال، شخصيت رئيس جمهور و وجهه جبهه اصلاحات را نيز تخريب كنند.
همزمان، شمارى از نمايندگان محافظه كار مجلس با اشاره به اينكه استاندار خوزستان عضو جبهه مشاركت است، از جبهه مشاركت به عنوان عامل نا آراميهاى اخير ياد كردند و سيد نظام ملاهويزه، نماينده دشت آزادگان در تذكرى كتبى به وزير كشور، خواستار انحلال حزب مشاركت در استان خوزستان شد.
گروههاى مستقل فعال در امور مدنى بر نقش عامل تبعيض در بروز حوادث خوزستان تأكيد كرده و اين حوادث را «زنگ هشدارى» براى مسئولان ايران دانسته اند.
برخى از نشريات منسوب به جريان سياسى محافظه كار در ايران نيز از احتمال دخالت شركت نفتى بريتانيايى شل در حوادث خوزستان نوشته و مدعى شده اند كه اين شركت در سالهاى اخير سرمايه گذاريهاى بسيارى در استان خوزستان كرده و ارتباطات گسترده اى با مراكز اجتماعى و سياسى اين استان برقرار ساخته است.

ريشه هاى ناآرامى
دريابان على شمخانى، وزير دفاع ايران كه خود از اعراب خوزستان است و رئيس جمهور ايران او را مسئول پيگيرى حوادث اخير اين استان كرده، مشكلات خوزستان را به چهار عامل تنگدستى، تبعيض، تحقير و تحريك نسبت داده و تحليلگران نيز بر اين باورند كه ريشه حوادث خوزستان در مشكلاتى است كه مردم ايران از هر قوميتى كه باشند بدان دچارند و مسائل قومى تنها به عنوان عامل تحريك كننده براى ظهور اعتراض مردم به اين مشكلات عمل كرده است.
گروههاى مستقل فعال در امور مدنى نيز بر نقش عامل تبعيض در بروز حوادث خوزستان تأكيد كرده و اين حوادث را «زنگ هشدارى» براى مسئولان ايران دانسته اند.
هفته نامه بريتانيايى اكونوميست در شماره اخير خود در مورد علل بروز نا آرامى در خوزستان نوشته كه مردم اين استان با اينكه در سرزمينى نفتخيز و ثروتمند زندگى مى كنند خود را از اين ثروت محروم مى بينند، ميزان بيكارى در اين استان نسبت به ديگر استانهاى ايران بسيار بالاست و بسختى مى توان كارى در صنعت نفت پيدا كرد.
به نوشته اين هفته نامه، در شهر اهواز، مركز استان خوزستان، عربهاى بومى عمدتاً حاشيه نشين و دچار مشكلات حاشيه نشينى اند.
اكونوميست به نقل از يكى از مسئولان محلى نوشته كه عامل نا آرامى اخير خوزستان، «معتادان بيكار» بوده اند.
بنابر آمار غيررسمى، استان خوزستان زيستگاه بيش از دو ميليون عرب است كه به باور اغلب تاريخدانان در پى اشغال ايران به دست اعراب مسلمان در قرن هفتم ميلادى، به اين منطقه كوچيده اند.
اعراب بومى عمدتاً در نواحى جنوبى و غربى استان خوزستان ساكنند و فارس زبانان و بختياريها نيز ديگر عناصر اصلى تشكيل دهنده جمعيت خوزستان به شمار مى روند.

آزادى پنج عرب ايرانى در دمشق
در پى انتشار خبرى در برخى سايت هاى اينترنتى عربى مبنى بر آزادى پنج عرب ايرانى كه هفته گذشته از بازداشت آنها در سوريه خبر داده شده بود، محمد رعدون رئيس تشكل موسوم به سازمان عربى دفاع از حقوق بشر در سوريه در گفتگو با بخش فارسى بى بى سى، خبر آزادى اين افراد را تائيد كرد.
به گفته آقاى رعدون، اين افراد كه اعضاى گروههاى سياسى عرب خوزستانى اند، هفته گذشته پس از پنج روز كه در بازداشت سرويس امنيتى سوريه به سر برده اند آزاد شده اند، اما به آنان گفته شده است كه حق هيچگونه فعاليتى ندارند.
بنابر اطلاعيه سازمان عربى دفاع از حقوق بشر در سوريه، از جمله بازداشت شدگان فردى به نام على مزرعه بوده كه گروهى با عنوان «جبهه دموكراتيك خلق براى رهايى اهواز» را رهبرى مى كند و چهار نفر ديگرى كه همراه با وى در دمشق بازداشت شده اند، اعضاى شوراى رهبرى همين گروهند و شاكر خانجى، جمال عبيداوى، موسى صوراى و عيسى آل ياسين نام دارند.
خبر بازداشت اين افراد دو هفته پس از آن منتشر شد كه استان خوزستان در جنوب غربى ايران كه زيستگاه بيش از دو ميليون عرب است صحنه درگيريهايى شد كه دست كم پنج كشته و تعداد زيادى زخمى برجاى گذاشت.
آن گونه كه سازمان عربى دفاع از حقوق بشر در سوريه اعلام كرده، پنج نفرى كه با عنوان شوراى رهبرى جبهه دموكراتيك خلق براى آزادى اهواز در دمشق بازداشت و سپس آزاد شدند، سالها در سوريه ساكن بوده اند و براى آنچه رهايى اهواز ناميده شده، مبارزه سياسى مى كرده اند.