آدولف هيتلر رهبر رايش سوم شصت سال پيش در شامگاه سى ام آوريل به زندگى خود پايان داد.
هيتلر در زمان مرگ تنها ۵۶ سال داشت، اگرچه به گفته شاهدان عينى، در آخرين دوران زندگى قيافه پيرمردى خسته و تكيده و بيمار را پيدا كرده بود.
آدولف هيتلر در سال ۱۸۸۹ در قصبه براونا در منطقه مرزى ميان امپراتورى اتريش- مجار و آلمان به دنيا آمد. نژادپرستى افراطى و نفرت از بيگانگان بخشى از تربيت او در سالهاى كودكى بود.

شكست در هنر، ورود به ارتش
هيتلر در اوان جوانى به وين، پايتخت اتريش رفت و سعى كرد در ميان نقاشان براى خود جايى باز كند، اما احساسات تند او در عالم هنر مجال بروز نيافت.
در سال ۱۹۱۳ به مونيخ پايتخت ايالت باوارياى آلمان نقل مكان كرد و وارد ارتش رايش شد كه بستر مناسبى بود براى تجلى عقايد تند و افراطى او. هيتلر در سال ۱۹۱۴ به جبهه هاى جنگ جهانى اول پيوست و با سلاح در راه عقايد ميهن پرستانه خود پيكار كرد. او دو بار در جبهه زخمى شد.
نتيجه جنگ جهانى اول براى آلمان شكستى فاجعه بار بود. كشورهاى پيروزمند در «عهدنامه ورساى» شرايطى بس خفت بار را به اين كشور تحميل كردند. هيتلر مانند بسيارى از هم نسلان خود، تسليم آلمان را رد مى كرد، شكست آلمان را نتيجه اتحاد يهوديان و كمونيست ها مى دانست و خواهان جبران آن بود.
هيتلر پس از جنگ در سى سالگى به فعاليت تشكيلاتى روى آورد و در سال ۱۹۱۹ به جريان فاشيستى حزب كارگرى آلمان پيوست. در جريان فعاليت هاى تبليغاتى استعداد بى نظير خود را در ايراد سخنرانى هاى پرهيجان و تحريك آميز نشان داد. او شعارهاى ساده و تكرارى را با لحنى تند و آتشين بيان مى كرد و نفرت و كينه توزى را به جان هواداران مى دميد.
در سال ۱۹۲۱ هيتلر و هواداران افراطى او جريانى به نام «حزب سوسيالست كارگرى آلمان» (با نام اختصارى حزب نازى) تشكيل دادند. اين حزب در سال ۱۹۲۳ در مونيخ دست به شورش مسلحانه زد. اقدام نازى ها به شكست انجاميد، هيتلر دستگير شد و نه ماه به زندان افتاد.

در مكتب خشونت
هيتلر مرام سياسى خود را به روشنى در كتاب «نبرد من» تشريح كرده است. به عقيده او عناصر «بيگانه» يا «غير آريايى» بايد از ميان ملت آلمان زدوده شود، تا پاكى و اصالت خون ژرمن تأمين گردد. ملت آلمان بايد خود را براى سرورى جهان آماده كند. نازى ها حق خود مى دانند كه براى رسيدن به اين هدف از هر وسيله اى استفاده كنند و تمام اقوام و ملت هاى «پست و غير اصيل» را از سر راه خود بردارند.
ناسيونال سوسياليسم بيان ايدئولوژيك ساده و در عين حال كاملى براى يك نظام تام گرا (توتاليتر) است، كه سلطه مطلق و انحصارى شالوده آن است، با شعارهايى از قبيل: ملت واحد، رهبر واحد، ايدئولوژى واحد، حزب واحد.
حزب نازى از سال ۱۹۲۵ سياست تازه اى در پيش گرفت كه رياكارى و عوام فريبى در آن نقش بارزترى داشت. هيتلر در نطق هاى سطحى و بى مايه، اما آتشين خود وعده مى داد كه با تشكيل رايش سوم مردم آلمان به پيشرفت و بهروزى كامل دست خواهند يافت و تمام مشكلات جامعه حل خواهد شد.
با شكست «رايش دوم» در جنگ جهانى اول، در آلمان «جمهورى وايمار» تشكيل شده بود، كه در بحران غرقه بود. در جامعه اى كه لايه هاى گسترده مردم با بى كارى و فقر روبرو بودند، سخنان هيتلر براى برخى از ساده دلان جذابيت داشت.
در انتخابات سال ۱۹۳۲ حزب نازى ۳۰ درصد آراء را كسب كرد و نشان داد كه به مهمترين نيروى كشور تبديل شده است. نيروهاى مترقى و چپ نسبت به خطر قدرت گيرى هيتلر هشدار مى دادند.

تشكيل رايش سوم
در سال ۱۹۳۳ بحران سياسى عميقى آلمان را فرا گرفته بود. حاكميت راست گراى كشور بر آن شد كه با استفاده از هيتلر به بن بست سياسى خاتمه دهد و قدرت روزافزون نيروهاى چپ را مهار كند. هيتلر در رأس دولتى ائتلافى صدر اعظم آلمان شد.
هيتلر با رشته اى از عمليات خشن و توطئه هاى رذيلانه (مانند به آتش كشيدن رايش تاگ، پارلمان آلمان) به درهم شكستن مقاومت نيروهاى مترقى، سركوب مخالفان و تحكيم قدرت خود دست زد. او آشكارا اعلام كرد كه براى رسيدن به هدف، يعنى پيروزى «رايش سوم» از هيچ جنايتى روى گردان نيست.
رژيم نازى طى دوازده سال حاكميت جهنمى خود در داخل كشور به اختناق شديد، و در سياست خارجى به تهديد و تجاوز ويرانگرانه دست زد.
حزب نازى براى سركوب مخالفان سياسى و عقيدتى، در پپگرد و كشتار يهوديان، يگان هاى ضربتى ويژه اى مانند اس اس، اس آ و گشتاپو را سازمان داد. اين باندها در گسترش رعب و وحشت در سراسر آلمان و سرزمين هاى اشغال شده، و برپايى نظامى وحشيانه و خفقان آلود فعال بودند.
هيتلر براى نيل به آرزوهاى جهانگشايانه خود زرادخانه عظيمى تدارك ديد تا با آتش و باروت «برترى جهانى رايش» را تأمين كند.
رژيم نازى در سال ۱۹۳۸ الحاق اتريش را به آلمان اعلام كرد. در اول سپتامبر ۱۹۳۹ با حمله برق آساى پياده نظام مجهز آلمان (ورماخت) به لهستان، جنگ جهانى دوم آغاز گشت. اين جنگ كه مسئوليت مستقيم آن با هيتلر بود، به بهاى جان نزديك پنجاه ميليون انسان تمام شد.
هيتلر در در سال ۱۹۴۱ به خاك اتحاد شوروى حمله برد. در آخر همين سال با ورود آمريكا به جنگ، ارتشيان هيتلر در برابر جبهه وسيعى از نيروهاى متفقين قرار گرفتند.

آغاز پايان!
ارتشيان نازى در سال ۱۹۴۳ در جبهه اتحاد شوروى (مقاومت استالينگراد) و در سال ۱۹۴۴ در جبهه غرب (پياده شدن نيروهاى متفقين در نورماندى) ضربات سنگينى متحمل شدند.
از اوايل سال ۱۹۴۵ ارتش هاى متفقين راه خود را به درون سرزمين آلمان باز كردند. ارتش ايالات متحده از غرب و ارتش سرخ از شرق به سوى برلين، پايتخت رايش سوم پيشروى كردند. در ماه آوريل ارتش سرخ برلين را به محاصره گرفت و به طرف ستاد فرماندهى رايش پيش رفت.
هيتلر در مخفيگاه خود، به همراه همسر تازه اش اوا براون دست به خودكشى زد. با مرگ او نظامى سرنگون شد كه طى چند سال از قاره اروپا ويرانه اى عظيم، و از كشور آلمان زندانى مخوف ساخته بود.