نشريه سياست خارجى چاپ آمريكا كه يكى از معتبرترين نشريات جهان در مسايل روابط بين الملل و ديپلوماسى است، در شماره ماه مارس- آوريل خود، يكى از مقالات اصلى اش را به بررسى برنامه هاى اتمى ايران و گزينه هاى پيش روى آمريكا در مواجهه با اين برنامه ها كه رفته رفته حالتى بحرانى به خود مى گيرد، اختصاص داده است.
محور اين مقاله كه به قلم كنت پولاك و رى تكيه نوشته شده، بر اين اصل استوار است كه اگر ايالات متحده آمريكا خواهان متوقف كردن برنامه هاى اتمى ايران است، بايد از شكاف موجود ميان تندروهاى ايران كه عمده دغدغه آنها مسايل امنيتى است و عملگرايان كه هدف اصلى آنها درمان اقتصاد بيمار اين كشور است، استفاده كند.

سياست پاداش و تنبيه
نويسندگان نشريه سياست خارجى چنين ارزيابى كرده اند كه ايالات متحده مى تواند با تعيين پاداشى بزرگ در ازاى همكارى و تنبيهى سخت در صورت عدم همكارى ايران، موضع عملگرايان داخل حاكميت جمهورى اسلامى را كه معتقدند ايران بايد جايزه را به بمب ترجيح دهد، در داخل جمهورى اسلامى تقويت كند.
اين مقاله از برنامه هاى اتمى جمهورى اسلامى به عنوان «يك بحران بزرگ در عرصه امنيت ملى آمريكا» ياد كرده است و اتخاذ شيوه اى حساب شده براى رويارويى با آن را ضرورى دانسته است.
نويسندگان اين مقاله خارطرنشان كرده اند «شكى نيست كه ايالات متحده آمريكا، خاورميانه و احتمالا بقيه دنيا اصولا اگر با يك ايران اتمى سر و كار نداشته باشند راحت تر هستند. اما بخش دشوار در اين ميان كسب اطمينان از اين است كه ايران به قدرت [نظامى] اتمى تبديل نشود.»
البته مقاله در ادامه شرح مى دهد كه ظاهرا ايران با كمك چينى ها، آلمانها، پاكستانى ها، روسها و شايد كره شمالى ها، به پيشرفتهاى قابل توجهى در برنامه هاى اتمى خود دست يافته است.

هنوز دير نشده!
كنت پولاك و رى تكيه در ادامه اين مقاله ابراز خوشبينى مى كنند با وجود اين، هنوز گزينه هائى براى تغيير دادن مسير ايران، پيش روى آمريكا قرار دارد. توصيه نويسندگان مذكور به سران ايالات متحده، بهره گرفتن از نقاط آسيب پذير جمهورى اسلامى است.
محافظه كاران ايران، اگرچه بنا به استدلالهاى اين مقاله در مواردى، از جمله مقابله با اصلاح طلبان، اتحاد خود را به خوبى حفظ كرده اند، اما بر سر برخى موارد حساس همچون لزوم برخوردارى از تسليحات هسته اى، شديدا دچار چند دستگى هستند. در حالى كه گروهى از محافظه كاران، مسايل امنيتى را در صدر تمامى اولويتهاى جمهورى اسلامى، حتى بالاتر از سياست خارجى و اقتصاد قرار مى دهند، عملگرايان، در جهت متضاد، معتقدند كه بقاى جمهورى اسلامى در بلند مدت، مبتنى بر حل مشكلات اقتصادى است. اما در ميان اين دو گروه كاملاً متضاد، طيف عظيمى از تصميم گيرندگان نظام اسلامى قرار دارند كه ترجيح مى دهند مجبور به انتخاب از ميان دو گزينه متضاد، يعنى يا بمب يا شيرينى نشوند.
نشريه سياست خارجى، از اين تفاوت ديدگاه ها به عنوان موقعيتى ويژه براى آمريكا، اروپا و ساير متحدان آنها جهت متوقف كردن برنامه هاى اتمى ايران ياد كرده است.

همان عملگراهاى خوب
عملگراهاى ايران از ديد نشريه سياست خارجى همانهايى هستند كه حتى در شرايط پر التهاب پس از انقلاب اسلامى نگذاشتند حضور ايران در بازارهاى جهانى نفت دچار خلل شود و اكنون نيز پستهاى مهمى را در ساختار جمهورى اسلامى در اختيار دارند. اين محافظه كاران عملگرا به جاى يك دندگى، كوشيده اند ترتيبات و مناسبات اقتصادى و امنيتى خود را با قدرتهايى مطرح در جهان مانند چين، اروپا و روسيه برقرار سازند و در واكنش به تغيير حكومتهاى افغاسنتان و عراق توسط آمريكا، سياستهايى اگرچه متفاوت، اما معتدل را در پيش گرفتند.

دلايل تمايل احتمالى به سلاح هاى اتمى
برخى سران روحانى جمهورى اسلامى در مجموع با اين ايده موافق هستند كه ايران بايد برنامه هاى تحقيقات اتمى خود را ادامه دهد تا سرانجام به توانايى ساخت سلاح هاى اتمى دست يابد.
البته نشريه سياست خارجى نتيجه مى گيرد كه بكار گيرى سياست عمليات نظامى پيشگيرانه توسط آمريكا [و عملكرد آمريكا در مورد افغانستان و عراق] تمايل ايران به داشتن سلاح هاى اتمى، از نظر استراتژيك، توجيه پيدا مى كند و نمى توان در اين زمينه، تهران را به طور كامل مقصر شناخت.
وقتى آمريكا پيش از اينكه تأييد شود عراق به سلاحهاى اتمى دست يافته، به اين كشور حمله كرد اما از بكار بردن نيروى نظامى عليه كره شمالى كه معلوم شده بود به مرحله توليد سلاحهاى هسته اى رسيده خودارى ورزيد، ايرانى ها نيز مى توانستند ببينند كه سلاحهاى اتمى تنها عامل بازدارنده حمله احتمالى آمريكا است.

تصميم آخر
البته با وجود اين استدلال، نويسندگان مقاله نشريه سياست خارجى، همچنان معتقدند نيازهاى اقتصادى ايران به جهان خارج و قدرت عملگرايان به حدى است كه احتمالا مى تواند در صورت به كار گرفتن سياستهايى سنجيده از سوى آمريكا، مانع از اتخاذ تصميم نهايى مقامهاى جمهورى اسلامى، در حركت به سوى توليد سلاحهاى اتمى شود. برخى مديران ارشد ايران حتى تا آنجا پيش رفته اند كه مى گويند چنانچه روابط ايران و آمريكا همچنان تنش آميز باقى بماند، مشكلات اقتصادى جمهورى اسلامى قابل حل نيست.
نويسندگان سياست خارجى سپس از زاويه اى ديگر به اهداف ايران نگاه كرده و اين احتمال را مطرح مى كنند كه ممكن است رهبران ايران قصد اين را داشته باشند كه از برنامه هاى اتمى به عنوان اهرمى در مذاكرات خارجى، به ويژه اگر مذاكراتى با آمريكا برقرار شود استفاده كنند.

مشوق بزرگ و تنبيه خطرناك
با اين استدلالها، نويسندگان مقاله حاضر سپس به تشريح آنچه مى تواند مشوقى موثر در مقابل ايران باشد مى پردازند و مى گويند چنين مشوقى بايد چنان بزرگ باشد به بزرگى كه بتواند اقتصاد ايران را احيا كند. اگرچه در مقابل از تنبهى بزرگ در صورت عدم موافقت ايران سخن مى گويند و مى افزايد تنبيه نيز بايد شامل تحريمهايى باشد كه اقتصاد را كاملاً زمينگير كند.
اين مقاله در عين حال تأكيد مى كند كه ايران نبايد صرفا تهديد شود بلكه ابتدا لازم است تشويق شود.
طبيعتا آمريكا در اجراى چنين توصيه هائى به همراهى كامل متحدان اروپايى و آسيايى و دوستان خود در اطراف جهان نياز دارد. ايران تا كنون توانسته است از اختلاف رويكردهايى كه ميان آمريكا و متحدانش وجود دارد استفاده كند.
نويسندگان مقاله همچنين با برشمردن دلايلى، آمريكا را از دست زدن به حمله نظامى عليه ايران يا تغيير رژيم از طريق كودتا يا ساير روشهاى مشابه بر حذر داشته و اين راه ها را نا كارآمد توصيف و در خاتمه بار ديگر بر لزوم معرفى مشوقهاى مناسب و هماهنگى ميان آمريكا و متحدانش در مواجهه با برنامه هاى اتمى ايران تأكيد كرده است.

روزنامه آمريكايى نيويورك تايمز از قول منابع آگاه آمريكايى خبر داده كه كميته اى كه قرار است در ماه جارى ميلادى در مورد گسترش سلاحهاى كشتار جمعى در جهان به جورج بوش رئيس جمهور آمريكا گزارش دهد، به اين نتيجه رسيده كه اطلاعات آمريكا درباره برنامه تسليحاتى ايران ناكافى است.
به نوشته نيويورك تايمز، اين گزارش به دنبال آماده شدن نهادهاى اطلاعاتى براى ارائه ارزيابى رسمى جديدشان درباره ايران و به دنبال بررسيهاى چهارده ماهه اين كميته مطرح مى شود كه سال گذشته ميلادى و به دستور جورج بوش، مسئوليت ارزيابى كيفيت اطلاعات مربوط به توليد سلا حهاى هسته اى، شيميايى و ميكروبى را عهده دار شد.
لحن هشدارهاى دولت بوش در مورد تلاش ايران براى دستيابى به تسليحات اتمى در ماههاى اخير به طور فزاينده اى تند شده اما مقامات ايرانى هم با همان محكمى سابق تمام اتهامات وارده برخود را رد كرده و گفته اند كه برنامه هسته اى آنان صرفاً براى مصارف غيرنظامى است.
در كاملترين گزارش سازمانهاى اطلاعاتى آمريكا درباره ايران و تسليحاتش كه پورتر گاس، رئيس سازمان اطلاعات مركزى آمريكا (سيا) ماه نوامبر گذشته به مجلس كنگره آمريكا ارسال كرد گفته شده كه ايران قاطعانه برنامه توليد سلاح هسته اى، شيميايى و بيولوژيكى خود را دنبال مى كند.
اما آژانس بين المللى انرژى اتمى كه دو سال است از تأسيسات اتمى ايران بازرسى مى كند اعلام كرده كه هيچ نشانه اى از برنامه تسليحات اتمى در ايران پيدا نكرده است.
اين آژانس در عين حال در مورد اصرار ايران بر غيرنظامى بودن برنامه هسته اى اش اظهار شك و ترديد كرده است.
به نوشته نيويورك تايمز كميته بررسى اى كه آقاى بوش اعضاى نه گانه آن را از هر دو حزب اصلى آمريكا تعيين كرده و لاورنس سيلبرمن، قاضى بازنشسته و چارلز اس راب، فرماندار سابق و سناتور ايالت ويرجينيا اداره آن را بر عهده دارند، به افراد بسيار عاليرتبه و اسناد بسيار حساس سازمانهاى اطلاعاتى دسترسى نامحدودى داشته است.
نيويورك تايمز از قول مقامى كه از نتايج مذاكرات كميته آگاه است، ميزان اطلاعات آمريكا درباره ايران را نگران كننده و در عين حال رسوايى برانگيز خوانده است.
اين مقام و ديگر آگاهان وارد جزئيات ناكافى بودن اطلاعات نشده اند اما به نيويورك تايمز گفته اند با وجود منابعى گسترده درباره ايران از زمان انقلاب سال ۱۹۷۹ تاكنون، در فعاليتهاى جاسوسى انسانى براى اطلاع يافتن از روند تصميمگيريهاى ايران موفقيت اندكى داشته اند.
اين گزارش حاكى است كه آخرين ارزيابى اطلاعاتى آمريكا درباره ايران در سال ۲۰۰۱ تكميل شده و اكنون در حال ارزيابى مجدد است.
انتظار مى رود كه شوراى ملى اطلاعات آمريكا كه به ارزيابى اطلاعات مى پردازد و به آقاى گاس گزارش مى دهد در بهار سال جارى ميلادى به عنوان اولين گام، گزارش طبقه بندى شده و به روز شده اى درباره ايران و تسليحات اين كشور عرضه كند.
نيويورك تايمز در ادامه مى نويسد كميته اطلاعاتى مجلس سناى آمريكا نيز اخيراً به ارزيابى مجدد كيفيت اطلاعات درباره ايران پرداخته كه اعضاى جمهوريخواه و دموكرات كميته، اين اقدام را تلاشى براى پيشگيرى از هر گونه تجربه اى همچون عراق مى خوانند كه اثبات شد ارزيابى پيش از جنگ آمريكا درباره تسليحات غيرقانونى در آن كشور اشتباه بوده است.
به نوشته نيويورك تايمز، مقامات اطلاعاتى آژانسهاى مختلف، ماه گذشته در كنگره شهادت دادند كه قانع شده اند تهران خواستار تسليحات هسته اى است اما همچنين گفتند كه عدم اطمينان سازمانهاى اطلاعاتى آمريكا در اين باره به نفع ايران تمام شده است.

اظهارات شيخ رشيد احمد، وزير اطلاع رسانى پاكستان، مبنى بر اينكه عبدالقدير خان، فيزيكدان پاكستانى و سازنده نخستين بمب اتمى براى اين كشور، دستگاههاى سانتريفوژ اورانيوم به ايران فروخته، خشم احزاب مخالف دولت را در مجلس پاكستان برانگيخت.
يك روز پس از اعلام اين خبر از سوى شيخ رشيد احمد، نمايندگان احزاب مخالف دولت اقدام او را «خوش خدمتى به آمريكا» خواندند و از رئيس مجلس پاكستان خواستند كه اين موضوع در مجلس به بحث گذاشته شود، اما اين در خواست رد شد.
شيخ رشيد احمد ضمن اعلام اين خبر كه عبدالقدير خان دستگاههاى سانتريفوژ اورانيوم به ايران فروخته، هرگونه دخالت دولت پاكستان در اين اقدام را رد كرده است.
دستگاههاى سانتريفوژ براى غنى سازى اورانيوم و توليد سوخت اتمى به كار مى روند اما در عين حال مى توانند اورانيوم غنى شده مورد نياز براى توليد جنگ افزار اتمى را نيز فراهم آورند.
ايران در حال حاضر بنابر تعهدى كه به دولتهاى بريتانيا، فرانسه و آلمان داده، كاربرد دستگاههاى سانتريفوژ اورانيوم را متوقف كرده است، هرچند طرفين در مورد مدت زمان متوقف ماندن كاربرد اين دستگاهها اختلاف دارند.
عبدالقدير خان كه به پدر بمب اتمى پاكستان شهرت دارد، بيش از يك سال پيش طى مصاحبه اى تلويزيونى اعتراف كرد كه به دولتهاى ايران، ليبى و كره شمالى براى توليد جنگ افزار اتمى يارى رسانده است و از آن پس تحت حصر خانگى قرار گرفت.
دولت پاكستان هرگونه دخالت در همكاريهاى عبدالقديرخان با ديگر كشورها را رد كرد اما در همان روزهايى كه اعترافات عبدالقديرخان مطرح شد، يكى از رؤساى سابق سازمان اطلاعاتى پاكستان گفت كه امكان ندارد دانشمندان برجسته هسته اى اين كشور بتوانند به اقدامى دست بزنند بدون اينكه مقامات امنيتى از فعاليت آنان آگاه شوند.
پرويز مشرف، رئيس جمهور پاكستان عبدالقدير خان را مورد عفو قرار داد، هرچند وى از مقام مشاور دولت بركنار شد.
سازمان مركزى اطلاعات آمريكا (سيا) طى گزارشى كه ماه نوامبر گذشته به مجلس كنگره آمريكا ارسال كرد، ادعا كرد كه پس از هفت سال زير نظر گرفتن عبدالقديرخان و شبكه اى كه تحت نظارت وى فعاليت مى كرده به اين نتيجه رسيده كه وى نقشه ساخت كلاهكهاى اتمى در اختيار ايران گذاشته است.
شوراى ملى مقاومت، شاخه سياسى سازمان مجاهدين خلق كه در خارج از ايران عليه حكومت اين كشور فعاليت مى كند و نخستين منبعى بود كه حدود سه سال پيش وجود تأسيسات سانتريفوژ و غنى سازى اورانيوم را در ايران فاش كرد نيز ادعا كرده كه عبدالقدير خان در سال ۲۰۰۱ محموله اى از اورانيوم كه با درجه بالايى غنى شده بوده در اختيار ايران قرار داده است.
همه اين ادعاها تكذيب دولت ايران را در پى داشته است.
عبدالقدير خان كه در پاكستان قهرمان ملى به شمار مى رود، بيش از بيست و پنج سال پيش نيز به ربودن طرحهاى غنى سازى اورانيوم از كشورهاى اروپايى متهم شده بود، هرچند هيچگاه براى اين اتهام تحت پيگرد قانونى قرار نگرفت.
در دسامبر ۲۰۰۳ نيز روزنامه آمريكايى واشنگتن پست به نقل از يكى از كارشناسان بريتانيايى كه اوائل آن سال همراه بازرسان آژانس بين المللى انرژى اتمى از تأسيسات هسته اى ايران بازديد كرده بود نوشت كه دستگاههاى سانتريفوژ اورانيوم در ايران عيناً مشابه نمونه هاى اوليه دستگاههايى است كه عبدالقديرخان و دستيارانش با الگوبردارى از طرحهاى اروپايى ساخته بودند.
نيويورك تايمز، ديگر روزنامه آمريكايى نيز همان زمان نوشت كه دستگاههاى سانتريفوژ اورانيوم در سال ۱۹۸۷ ميلادى به ايران منتقل شده است.
پليس مالزى، فوريه سال گذشته بر اساس اعترافات فردى از اتباع سرى لانكا كه خود را مشاور مالى عبدالقديرخان معرفى كرده بوده، اعلام كرد كه يك «ايرانى ناشناس» در اواسط دهه نود ميلادى در ازاى دريافت دو دستگاه سانتريفوژ از پاكستان، سه ميليون دلار به عبدالقدير خان پرداخت كرده و اين مبلغ به صورت وجه نقد در دو كيف دستى در آپارتمانى در شهر دوبى در امارات متحده عربى به عبدالقديرخان تحويل داده شده است.
آن گونه كه پليس مالزى اعلام كرده، واسطه اين معامله، قطعات سانتريفيوژ را از شركتى به نام اسكوپ كه به كمال الدين عبدالله، پسر نخست وزير مالزى تعلق دارد، تحويل گرفته بوده است.
شركت اسكوپ از هرگونه مشاركت در اين معامله تبرئه شده و مديريت اين شركت ادعا مى كند كه اطلاع نداشته است قطعاتى كه فروخته بوده براى چه مصرفى بوده است.

هفته نامه ساندى تايمز چاپ بريتانيا در يك گزارش تمام صفحه اى، با عكس و تفصيل به طرحهاى نظامى اسرائيل براى حمله به تأسيسات هسته اى ايران پرداخته است.
نويسندگان اين گزارش ساندى تايمز با اشاره به اين كه اسرائيل عقيده دارد تهران به زودى قادر به توليد سلاح هسته اى خواهد بود، از آماده شدن نيروهاى نظامى اسرائيلى براى حمله به تأسيسات هسته اى ايران ازجمله نطنز نوشته اند.
آنها مدعى شده اند كه فرماندهان نيروى ويژه «شالداگ» و اسكادران ۶۹ هوايى اسرائيل با استفاده از اطلاعاتى كه از پايگاهى مخفى در شمال عراق دريافت مى كنند، مدتهاست در صحراى «نقو» در حال تمرين هستند.
يكى از نويسندگان ساندى تايمز كه شاهد يكى از اين مانورها بوده، مى نويسد: «سربازان اسرائيلى در دو گروه با اونيفورمهاى سپاه پاسداران ايران و ارتش اسرائيل، در چند مرحله تمرين هاى خود را عملى كردند.»
اين روزنامه بريتانيايى نوشته است كه بر اساس طرح هاى اين مانور، هليكوپترهاى سى اچ ۵۳ اسرائيل با پرواز بر فراز تركيه نيروهاى ويژه خود را نزديك نفربرهايى كه عوامل موساد، سازمان اطلاعاتى اسرائيل، از پيش در چند كيلومترى تأسيسات اتمى ايران تعبيه كرده اند، پياده خواهند كرد. سپس تك تيراندازانى كه از پيش در محل پنهان شده اند، راه را براى عبور نفربرها و نيروهاى نظامى اسرائيل به سوى اين تأسيسات باز مى كنند.
ساندى تايمز بدون آن كه توضيح دهد خبرنگارش چگونه به اين تمرين به ظاهر محرمانه راه يافته بوده، مى نويسد كه بخشى از عمليات مخفى اسراييل شامل استفاده از سگهاى تعليم يافته براى عمليات انتحارى است.
ساندى تايمز مى افزايد: «پس از رسيدن نيروهاى اسراييلى به تأسيسات نطنز، سگ هاى تربيت شده آنها از واحد اوكتز، در حالى كه كمربندهاى انفجارى به بدنشان بسته شده است به تونل هاى زيرزمينى اين تأسيسات وارد مى شوند.»
اين نشريه درباره نقش بمب افكنها در اين طرح اسراييل براى انهدام اهداف اتمى جمهورى اسلامى مى نويسد: «همزمان سربازان اسرائيلى نيز در نقاط مختلف تأسيسات نطنز مواد انفجارى كار مى گذارند و پس از ۱۰ دقيقه زمانى كه نيروهاى اسرائيلى از محل به اندازه كافى دور شدند، صداى چند انفجار شنيده مى شود. در پى آن جت هاى F15 با بمب هاى ضد تأسيسات زيرزمينى مجتمع را هدف قرار مى دهند.»
به نوشته ساندى تايمز، اگرچه مقامات اسرائيل علناً و رسماً مى گويند به تلاشهاى ديپلماتيك براى حل مناقشه اتمى ايران پايبند هستند، آنها تأكيد مى كنند كه كابينه آريل شارون، نخست وزير اسرائيل تصميم گرفته است در صورتى كه اين بحران حل نشود، خود به تنهايى عمل كند.
اما اين روزنامه هشدار مى دهد چنين عملياتى ممكن است منجر به شكست طرح صلح جورج بوش، رئيس جمهورى آمريكا، براى خاورميانه و جهت گيرى تمام عيار نظامى ايران عليه منافع اسرائيل در سراسر جهان شود.
با اين حساب، نويسنده اين پرسش را مطرح مى كند كه آيا واقعاً اسرائيل قصد دارد به ايران حمله كند و در اين صورت بريتانيا و آمريكا و ساير كشورهاى جهان چگونه بايد واكنش نشان دهند.
به نوشته ساندى تايمز در كنار فعاليت نيروهاى ويژه اسرائيل در نزديكى مرز ايران با كردستان عراق، زيردريايى هاى اطلاعاتى اسرائيل نيز در خليج فارس مستقرند و گهگاه نيروهاى ويژه خود را به عمليات جاسوسى مى فرستند.
اين نشريه مى افزايد كه همه اين اقدامات در كنار ماهواره جاسوسى اونسك ۶ اسرائيل است كه پيش از اين فعاليت حكومت صدام حسين در عراق را زير نظر داشت و هم اكنون روى ايران متمركز شده است.
ساندى تايمز نوشته است كه قرار است ارتش اسراييل ماه آينده تمرين نظامى مفصل ترى را با هدف كسب آمادگى براى حمله احتمالى به تاسيسات اتمى ايران برگزار كند.

دى سايت: رئيس جمهور آمريكا جرج بوش به اروپا مى آيد. چگونه بدانيم كه سفر او موفقيت آميز خواهد بود؟
سولانا: اين سفر از همين لحظه هم يك موفقيت است. بوش قبل از سفر خود اهميت اتحاديه اروپا را خاطرنشان كرده است. براى اولين بار، او ابتدا از سازمان ها و نهادهاى اتحاديه اروپا در بلژيك بازديد مى كند. او همچنين در اولين سفر خود بعد از پيروزى مجددش در انتخابات به ملاقات صدراعظم آلمان آقاى شرودر و ژاك شيراك مى رود. آيا اين به خودى خود سمبليك نيست؟
دى سايت: ولى تنها با موضع گيرى هاى سمبليك مسائل و مشكلات جارى بين اروپا و ايالات متحده آمريكا حل نخواهد شد.
سولانا: هفته پيش وزير امرخارجه آمريكا خانم رايس اينجا بود و پشتيبانى خود را از يك اروپاى قوى اعلام نمود. به نظر من ما از اين به بعد عملاً با هم همكارى خواهيم كرد تا راه حلى براى مشكلات جهانى بيابيم. بر روى ميز تحرير من تلفنى قرار دارد با دكمه اى قرمز كه ارتباط مستقيم مرا با خانم رايس برقرار مى كند. من تقريباً هر روز با خانم رايس تماس تلفنى دارم.
دى سايت: آقاى شرودر در كنفرانس امنيتى مونيخ درباره ضرورت ايجاد اصلاحات در مناسبات با ايالات متحده و پيمان ناتو صحبت كرد، او مايل است مناسبات با آمريكا را هر چه بيشتر به حيطه اختيارات اتحاديه اروپا بكشاند. نظر شما در اين باره چيست؟
سولانا: من هم با نظر آقاى شرودر موافقم كه رابطه كارا و پوياى اتحاديه اروپا با ايالات متحده شرطى اساسى است براى مقابله با مسائل و معضلات جهانى. در اين چهارچوب هيچگونه رقابتى ميان سازمان ها و نهادهاى مستقر در بروكسل وجود ندارد.
برعكس ما گفتگوهاى خود را هم ميان اتحاديه اروپا و آمريكا و هم بين كشورهاى عضو پيمان ناتو گسترش و ادامه دهيم. اين واقعيت كه آقاى بوش هم از ناتو و هم از اتحاديه اروپا ديدار مى كند، نشان اين مدعاست.
دى سايت: همكارى اروپا و آمريكا در عراق چگونه است؟
سولانا: ما در همه زمينه هاى مهم با آمريكا همكارى مى كنيم. قصد و هدف ما بهتر كردن اوضاع امنيتى عراق از طريق آموزش نيروهاى آن كشور است. ما كمك خواهيم كرد تا دستگاه پليس و نهادهاى حقوقى در عراق مدرنيزه شوند و همچنين در بازسازى عراق كمك خواهيم كرد. احتمالاً در تهيه و تدوين قانون اساسى نيز هميارى خواهيم كرد. عراق در همسايگى ما قرار دارد. از اين جهت ثبات در عراق در جهت منافع حياتى ما است.
دى سايت: از زمان مرگ عرفات اتفاقات و حوادث زيادى در فلسطين روى داده است. آيا اروپائى ها مدت هاى مديد به اشتباه بر روى عرفات سرمايه گذارى كردند؟
سولانا: عرفات در اين اواخر از همه طرف منزوى شده بود، اما ديگر لازم نيست به اين مسئله بپردازيم. خدا خود تصميم گرفت.
دى سايت: به نظر شما شانس صلح تا چه حد است؟
سولانا: من از اوائل سال هاى ۹۰ به مشكلات و مسائل اين ناحيه از جهان پرداخته ام. بعد از مدت ها براى اولين بار است كه دوباره به يك شانس واقعى براى صلح اعتقاد دارم. كمى بعد از انتخابات اخير در فلسطين من در اسرائيل و در رام الله و نوار غزه بودم. در چهره اكثر فلسطينى ها دو احساس را مشاهده كردم: غرور و اميد. آنها مغرور بودند كه به خوبى از عهده انتخابات برآمده اند و اين كه آنها به يك صلح پايدار اميد دارند.
دى سايت: آيا شما از وضعيت كنونى سياست خارجى و امنيتى اروپا راضى هستيد؟
سولانا: واقعاً آنچه كه در ده سال اخير اتفاق افتاده، قابل توجه است. ۷۰۰۰سرباز در بوسنى زير پرچم اروپاى حافظ صلح در آنجا هستند. ما در كشور كنگو به مساعدت پرداختيم. چندين سال قبل همه اين فعاليت ها غير قابل تصور بود.
دى سايت: عكس العمل اتحاديه اروپا، با توجه به اختلافات درونى اعضاى آن نسبت به عراق، از روى استراتژى مشترك امنيتى بوده است. اين استراتژى چه نتايجى داشته است؟
سولانا: اين استراتژى نقش ما را به عنوان يك عامل فعال بين المللى روشن و مشخص ساخته است. حالا ديگر هر گاه لازم شود، سريعاً دست به اقدامى بزنيم، ابتدا به بحث درباره مقدمات اصولى نخواهيم پرداخت.
دى سايت: نظر شما در اين باره چيست كه آقاى بوش گسترش آزادى در سطح جهانى را موعظه مى كند؟
سولانا: ما همه هوادار آزادى هستيم. اما فقط استناد به آزادى جاى سياست را نمى گيرد. آزادى به عنوان مثال فقط در انتخابات خلاصه نمى شود. در بعضى از كشورهاى ديكتاتورى هر چهار سال انتخابات وجود دارد. مثلاً در سوريه و يا در ازبكستان كه حتى جزء نيروهاى متحده آمريكا در عراق است و اين كشورها مطمئناً مهد آزادى نيستند. بهتر آن است كه ما در اين باره گفتگو كنيم كه چگونه مى توان به آزادى رسيد، يعنى از طريق قانون و نظامى چند جانبه كه سازمان ملل متحد و ارگان هاى وابسته به آن در مركز آن قرار دارند و اين كه ما بايد به گونه اى جدى به اصلاح و رفرم اين سازمان بپردازيم.
دى سايت: آن طور كه پيداست، خانم رايس لازم ديد كه به اروپائى ها ضرورت و اهميت آزادى را گوشزد كند.
سولانا: شايد اين گوشزد خطابش فقط به ما نبوده است بلكه متوجه آمريكا و كشورهاى ديگر هم بوده است. اصولاً ضرورتى ندارد كه ارزش دمكراسى و آزادى به من يادآورى شود. من در كشورى بزرگ شدم كه مدت زمان طولانى در زير يوغ يك ديكتاتور رنج مى كشيد. من به خوبى به خاطر دارم كه چگونه مرا در اسپانياى فرانكو هنگام بازديد رئيس جمهور وقت آمريكا از اسپانيا به زندان انداختند تا ناآرامى ايجاد نكنم.
دى سايت: در رابطه با چين هم آمريكائى ها مسئله آزادى و حقوق بشر را در دستور كار خود قرار داده اند. ولى برعكس اروپا در صدد از ميان برداشتن تحريم نظامى چين است.
سولانا: يك چنين برداشتى تا حدودى ناعادلانه است. ما مدت هاى مديدى است كه با چين وارد يك گفتگوى سياسى نشده ايم، موضوع حقوق بشر هم جزء اين گفتگوها بوده است. تحريم نظامى چين آخرين تدبير جزائى از زمان قتل عام دانشجويان در ميدان صلح پكن بوده است كه تاكنون هم اعتبار دارد. ما قصد داريم كه با نسل جديد رهبرى چين مناسبات خود را عادى سازيم و اين سياست را هم در عمل به آنها نشان دهيم.
دى سايت: سازمان عفو بين الملل وضعيت حقوق بشر را در چين بسيار بد توصيف كرده است، پس چرا شما علامت عادى سازى مناسبات خود را با اين كشور نشان مى دهيد؟
سولانا: شما به عنوان مثال مى دانيد كه ما تحريم نظامى عليه ليبى را لغو كرديم چرا كه اين كشور قول داده است از سلاح هاى كشتار جمعى صرف نظر كند. ما چگونه مى توانيم از چنين علامتى نسبت به چين خوددارى كنيم وقتى كه با ليبى طور ديگرى رفتار كرده ايم وانگهى شما در موضوعى اغراق مى كنيد كه ديگر آنقدرها هم تأثر برانگيز نيست. موضوع اين نيست كه بايد به صدور تسليحات دامن زد. ما قوانينى وضع خواهيم كرد كه از اين كار جلوگيرى به عمل آورد.
دى سايت: با وجود اين در آمريكا انتقاد بالا مى گيرد. چگونه مى توانيد به تفاهمى در اين زمينه برسيد كه به پرستيژ دو طرف هم برنخورد؟
سولانا: احتمالاً از اين طريق كه مقررات سختى براى صدور تسليحات از طرف كشورهاى اتحاديه اروپا وضع شود و اين كه ما بايد در كنار آن يك گفتگوى سياسى وامنيتى را با آمريكا آغاز كنيم. همگامى ويافتن يك استراتژى كلى ضرورت لحظه است.
چين با بازارهاى رو به گسترش خود و قدرت صادراتى نقش بسيار مهمى را عهده دار شده است. تاكنون ادغام اين كشور در نهاد و ساختارهاى بين المللى به خوبى صورت گرفته است، مثلاً به اين شكل كه ما عضويت چين را در سازمان تجارت جهانى مشتركاً سازمان دهى كرديم.