سازمان بهداشت جهانى اجراى كنوانسيون كنترل دخانيات را به اميد پيشگيرى از پنج ميليون مرگ ساليانه ناشى از مصرف دخانيات جشن گرفته است. از اين كنوانسيون به عنوان معاهده كيوتو براى صنعت دخانيات نامبرده مى شود.
سازمان بهداشت جهانى قريب به يك دهه پيش بررسى اين كنوانسيون را آغاز كرد كه اعتراض گسترده گردانندگان صنعت دخانيات و كشورهاى توليد كننده تنباكو را برانگيخت. اما از روز يكشنبه ۲۷ فوريه اين سند كه اولين معاهده جهانى درباره بهداشت عمومى است، ضمانت اجرا يافته است و كشورهاى عضو ملزم به اعمال مفادش هستند.
دكتر داگلاس بچر، از مديران سازمان بهداشت جهانى مى گويد: «اين لحظه اى بزرگ در تاريخ است، زيرا كنوانسيون كنترل دخانيات به منظور نجات انسانها طراحى شده است. واقعيت اين است كه در حال حاضر ساليانه پنج ميليون نفر دردنيا بر اثر بيماريهاى مرتبط با دخانيات مى ميرند. دخانيات دومين قاتل مهلك در جهان و در عين حال يك اپيدمى كاملاً قابل پيشگيرى است.»
كشورهايى كه اين كنوانسيون را تصويب كرده اند، اكنون سه سال وقت دارند تا روى بسته هاى سيگار هشدارهاى جدى بهداشتى بچسبانند و پنج سال فرصت دارند تا تبليغات دخانيات را ممنوع كنند. آنها بايد پيروى خود از اين معاهده را بصورت منظم به سازمان بهداشت جهانى گزارش كنند.
اين كشورها مى توانند عليه كشورهايى كه اين كنوانسيون را تصويب نكرده اند و كشورهاى توليد كننده دخانيات كه مبارزه شان را تضعيف مى كنند، به سازمان بهداشت جهانى شكايت كنند.
مقامات بهداشتى مى دانند كه مزاياى اين معاهده يكشبه آشكار نخواهد شد، زيرا ميليونها نفر به دخانيات اعتياد دارند. اما كاترين مالوى از سازمان غير دولتى «سوءاستفاده بنگاهى را متوقف كنيد» مى گويد كه منع تبليغات مى تواند براى آينده اميد بخش باشد.
استقبال جهان در حال توسعه
سازمان بهداشت جهانى اميدوار است كه اين معاهده بخصوص در جهان در حال توسعه مفيد باشد، زيرا جوانان كشورهاى اين منطقه هدف تبليغات صنعت دخانيات قرار مى گيرند.
آمار نشان مى دهد كه ۸۴ درصد از ۸/۱ ميليارد مصرف كننده دخانيات جهان در كشورهاى در حال توسعه زندگى مى كنند كه نقش بسزايى در اجرايى كردن اين كنوانسيون داشتند. دوسوم تصويب كنندگان، از كشورهاى در حال توسعه هستند.
هر روزه حدود ۱۳۵۰۰ نفر در دنيا بر اثر بيماريهاى مرتبط با مصرف دخانيات جان مى بازند و تا سال ۲۰۲۰ رقم تلفات دو برابر خواهد شد و به ده ميليون نفر در سال بالغ خواهد شد.
كنوانسيون مهار دخانيات كه ۵۷ كشور آن را تصويب كرده اند، همچنين از دولتها مى خواهد كه سياستهاى ضد قاچاق سيگار اتخاذ كنند و ماليات فروش دخانيات را افزايش دهند.
با اين وجود، از آنجا كه فقط يك سوم اعضاى سازمان بهداشت جهانى اين سند را تصويب كرده اند، انتظار مى رود در ابتدا تاثيرش محدود باشد.
اما مدير ابتكار عمل عارى از دخانيات اين سازمان پيش بينى كرد كه شمار كشورهاى تصويب كننده تا نوامبر به يكصد كشور بالغ شود. بيش از يكصد كشور ديگر اين معاهده را امضا كرده اند، ولى تا وقتى آن را تصويب نكرده اند، ملزم به اجراى مفادش نخواهند بود.
سازمان بهداشت جهانى اميدوار است با پيوستن اعضاى جديد، دامنه تأثير معاهده كنترل دخانيات افزايش يابد. جف كالين، كارشناس مهار دخانيات در دانشكده بهداشت لندن نيز معتقد است اين سند در كاهش مصرف سيگار موثر خواهد بود.
وى به بى بى سى گفت: «اين يك معاهده بسيار نيرومند است كه برخلاف معاهده كيوتو از امضاكنندگانش مى خواهد كارهاى زيادى انجام دهند. اجراى يك معاهده بى جان كه به مذاق همه خوشايند است، فايده اى ندارد.»
آقاى كالين افزود: «آنچه بخصوص چشمگير بود، اين است كه كشورهاى آفريقايى و آسيايى پيشگام بوده اند. آنها واقعاً خواستار اين معاهده هستند.»
پاسخ سرد اروپا
اما بى علاقگى كشورهاى عضو اتحاديه اروپا به اين ابتكار عمل سازمان بهداشت جهانى مايه نگرانى شده است.
فقط ۱۰ كشور از ۲۵ عضو اين بلوك اين معاهده را تصويب كرده اند، هرچند طبق مقررات اروپا، روى كليه پاكتهاى سيگار هشدارهاى بهداشتى چسبانده مى شود و از ماه ژوييه منع تبليغات مطبوعاتى و اينترنتى دخانيات به اجرا گذاشته مى شود.
فيليپ تاد از مقامات كميسيون اروپا اذعان مى كند كه ساير كشورهاى اتحاديه اروپا نيز بايد به اين معاهده ملحق شوند.
وى به بى بى سى گفت: «اين معاهده گامى مهم در راه مهار دخانيات در سراسر جهان است و بايد كشورهاى بيشترى به آن ملحق شوند. اين سند نمايانگر اقدامات اتحاديه اروپا براى مهار دخانيات است، بنابران ما انتظار داريم اعضا آن را تصويب كنند.»
واكنش صنعت دخانيات
مقامات نزديك به مذاكره كنندگان اين سند به بى بى سى گفته اند از زمانى كه اين ايده نخستين بار در سال ۱۹۹۵ مطرح شد، آمريكا تحت فشار صنعت دخانيات كوشيده است مفادش را كم اثر سازد.
كارشناسان نگرانند كه بخاطر امتناع آمريكا از تصويب معاهده كنترل دخانيات، صاحبان اين صنعت كه اكثراٍ در اين كشور مستقرند، ممكن است از مفرهاى قانونى براى تامين منافعشان در خارج بهره بردارى كنند.
صنعت دخانيات در پشت صحنه با بسيارى از مفاد اين معاهده مخالفت ورزيده ولى گردانندگان اين صنعت علنا به حمايت از آن پرداخته اند.
دى جووانى تومازو، سخنگوى فيليپ موريس، بزرگترين توليد كنند سيگار در دنيا، به بى بى سى گفته است كه شركتش مشتاقانه با دولتها همكارى خواهد كرد تا اطمينان يابد كه مقررات مربوط به دخانيات اجرا مى شوند.
وى گفت: «ما در بيش از ۱۶۰ كشور محصولاتمان را مى فروشيم. ما در همه اين كشورها بزرگسالان را هدف قرار مى دهيم و از وضع مقررات براى اين صنعت حمايت مى كنيم.»