«تاريخ مى گويد جراحى پلاستيك در تجربه هاى نخستين آن براى بازسازى صورت مجروحان جنگ جهانى اول صورت گرفت. بعدتر ثروتمندان مخفيانه نقايص ظاهرى خود را به اين وسيله رفع مى كردند.»
اما اكنون مهمترين بهانه متقاضيان جراحى زيبايى، زيبا و جوانتر بودن است. واقعيت اين است كه مردم جوامع امروزى براى يكسان شدن در زيبايى و جوانى در رقابت هستند. جريان پرشتاب و روبه رشد اين جراحى ها و شنيدن هر روزه اخبارى تازه در اين زمينه چون: «افزايش چشمگير جراحى زيبايى در بين جوانان» ، «ايران مقام اول جراحى هاى زيبايى را دارد.» و... سبب مى شود به روزى فكر كنم كه همه شبيه هم هستيم.
روزى كه همگى دماغهاى سربالا، لبها و گونه هاى برجسته و اندامى به زور تيغ هاى جراحى متناسب شده داريم. روزهايى كه به هيچ قيمت حاضر نخواهيم شد به پيشباز پيرى برويم و فرياد مى زنيم: «مى خواهم جوان بمانم!»
راستى چرا فكر مى كنيم احتياج به عمل جراحى زيبايى داريم؟
مرجان بيست ساله است، دو سال پيش عمل جراحى بينى داشته، مى گويد: «بينى ام قوس بدى داشت براى زيبايى بيشتر اين عمل را انجام دادم الآن هم از چهره ام راضيم.» او معتقد است اگر صدبار ديگر هم متولد شود باز هم اين كار را خواهد كرد.
دكتر شيرازى متخصص گوش و حلق و بينى و جراح پلاستيك، خانم هاى جوان را بيشترين متقاضيان اين نوع عملها عنوان كرده و مى گويد:
«اكثر متقاضيان از لحاظ سنى بين ۱۸ تا ۳۰ ساله اند و به جز موارد معدودى كه از لحاظ سلامتى و پزشكى نياز حتمى به عمل جراحى دارند علت اصلى تقاضاى اين افراد زيبايى خواهى و تغيير فرم است.» شيرازى اضافه مى كند:
«بيشتر مراجعين تحصيلات عالى دارند و در برخى موارد كه واقعاً نيازى به جراحى نمى بينيم، توصيه هاى ما را ناديده مى گيرند چرا كه ما ارزيابى دقيقى از انگيزه هاى بيمار به عمل مى آوريم. ولى اگر با عدم پذيرش از جانب ما روبرو شوند به همكاران ديگر مراجعه مى كنند.»
تا چندى پيش روشهاى ساده اى چون خالكوبى ابرو، لب و چشم (تاتو)، كاشت مژه و ناخن و كارهايى از اين دست كه در آرايشگاهها انجام مى شد آخرين تلاشهاى خانم ها براى زيباتر شدن بود اما امروزه تغيير شكل بينى، كوچك كردن شكم، بزرگ كردن لب، گونه سازى، كشيدن پوست (ليفتينگ صورت) و... تب واگيردار و شايع در بين آنهاست.
به باور دكتر تعميم دارى جامعه شناس، توسعه ارتباطات و مشكل بودن انتخاب دو دليل اصلى افزايش چشمگير جراحى هاى زبيايى است. وى مى گويد: «با گسترش اشتراكات و ارتباطات و در پيامد آن بيشتر ديده شدن انسانها در جمع ناخودآگاه تمايل به مقبول جلوه دادن خود در انسانها بيشتر شد. در قديم به دليل پنهان تر بودن روابط (مثل اينكه اكثر خانمها خانه دار بودند، زوجها تا قبل از ازدواج همديگر را نمى ديدند و...» انتخاب چندان مشكل نبود اما امروزه نمودها و نشانه هاى ظاهرى سهم عمده اى در انتخاب انسانها دارد. به همين دليل هر كسى سعى مى كند خود را زيباتر از ديگرى جلوه دهد.
بد فكرى هم نيست، همه وارد ميدانى شده ايم و براى زيباتر شدن و زيباتر بودن مسابقه گذاشته ايم و چه كسى پيدا مى شود كه از زيبايى و زيبا بودن فرار كند؟
اما زيباتر بودن چقدر در بهبود روابط اجتماعى و رشد اعتماد به نفس ما مؤثر است؟ زيبايى هاى ظاهرى هر كدام از ما را چقدر جذب مى كند كه به غير از صرف هزينه و وقت حاضريم تن به اين خطرپذيرى بدهيم؟ از كجا معلوم بعد از عمل زيباتر از امروزمان باشيم؟
الهام ج بيست و چهار ساله است. بار اول كه بينى اش را عمل كرد پس از گذشت يك سال كه منتظر بود بعد از رفع ورمهاى حاصل از عمل، بينى اش كوچك شده باشد، تغيير خاصى در شكل و فرم بينى اش نديد. بنابراين تصميم گرفت دوباره تن به عمل جراحى بدهد. اين بار بينى بيش از حد كوچك شده است. مى پرسم: «باز هم مى خواهى امتحان كنى؟» در پاسخ مى گويد: «بله چون بايد به آن شكل دلخواهم برسد. اين بار قصد دارم لبهايم را عمل كنم. دكتر از چربى معده ام براى بزرگتر كردن لبهايم استفاده مى كند.» دلم مى خواهد بگويم اى كاش به دادگاههاى جرايم پزشكى سرى مى زدى!
دادگاه جرايم پزشكى ساختمانى چندطبقه است كه تمام طبقات آن مملو از افرادى است كه شاكيان پرونده هاى مختلف هستند. وارد دفتر كل شديم و سراغ اولين مقام مسؤول را براى پاسخ به چندپرسش كوتاهم مى گيرم. حسنى رئيس دفتر كل براى پاسخگويى سنگى جلوى پايم مى اندازد كه براى برداشتش بايد يك ماهى را در راهروهاى آن اداره مى گذراندم، اما بالعكس حسينى عريضه نويس دادگاه در حال انجام كار به تمام پرسش هاى ما پاسخ مى دهد:
«بيشتر شاكيان خانمها هستند. چندى پيش خانمى مراجعه كرده بود كه بعد از انجام عمل افزايش قد، فلج شده بود. ظاهراً پزشك جراح ميله در پايش كار گذاشته بود و بعد از آن دختر جوان فلج شده بود.» وى ادامه مى دهد: «بيشتر مراجعين از لحاظ سنى بين هجده تا چهل و پنج ساله اند و اكثر شاكيان جراحى بينى وگونه نامناسب داشته اند گرچه ليپوساكشن، مصرف كننده هاى چسبهاى چاقى و لاغرى، افزايش قد و... نيز كم نيستند.»
آذر سى و دوساله است؛ سه سال پيش به دليل داشتن افتادگى ابرو به جراح زيبايى مراجعه مى كند: «دكتر به من گفت پوستت را پنج سانت از سمت راست و پنج سانت از سمت چپ مى كشيم تا توازن صورتت به هم نخوره، اما بعد از عمل متوجه شدم گوشم را به صورت چسبانده و دور تا دور سرم پر از بخيه است. اوايل چشم راستم بسته نمى شه، لبم كج شده بود و هر چه به دكتر مراجعه مى كردم، مى گفت خوب مى شه.» دختر جوان روسرى را كنار مى زند، دور تا دور صورت جاى بخيه است، گوشها به صورت چسبيده با دست موهايش را كنار مى زند بخيه ها كنار هم خوابيده اند!
دكتر چگينى روان شناس، ضمن ابراز تأسف از احراز رتبه اول جراحى ها توسط ايران مى گويد: «در جامعه ماچندفاكتور وجود دارد كه علل روان شناسانه تمايل به انجام جراحى هاى زيبايى را شامل مى شود. اول اينكه عده اى به غلط احساس مى كنند با جراحى زيبايى زيباتر خواهند شد و اين زيبايى اعتماد به نفسشان را بيشتر مى كند، اما در عمل اين اعتماد به نفس حاصل تلقين خود افراد است، چرا كه اين عمل هيچ نقشى در رشد اعتماد به نفس ندارد.»
چگينى معتقد است جراحى هاى زيبايى اپيدمى شده است: «اپيدمى شدن اين جريان دليل بر اين نيست كه تمامى افرادى كه تحت اين عمل قرار گرفته اند، زيبا شوند، بلكه اين افراد با مشكلات جديدى چون تطبيق خود با شرايط جديد مواجهند.» وى در ادامه مى افزايد: «رواج الگوبردارى و تقليد در جامعه باعث شده تا بيشتر كسانى كه باورهاى قوى ندارند، گرفتار اين جريان شوند. اما اين الگوبردارى نتيجه مطلوب به بار نمى آورد چرا كه تفكرى مطلوب را پشتوانه خود ندارد.»
بهناز الف كه سى سال سن دارد براى گونه گذارى يا برجسته كردن گونه به پزشك متخصص مراجعه كرده؛ او درباره چرايى تصميمش به نظر خود دلايل محكمى دارد: «مادربزرگ من شصت و پنج سال سن دارد، چين پشت پلكش را برداشته، ليفتينگ كرده، خط لب و خط چشم هم خالكوبى كرده... يه جورايى از من جوانتر به نظر مى رسد. راستش از وقتى روحيه اش را ديده ام، تصميم گرفتم بيشتر به فكر خودم باشم.» متوسط به بالا جراحى زيبايى به موضوعى تبديل شده كه اگر كسى زير چاقوى جراحى نرفته باشد احساس كمبود مى كند.
براى نمونه در سطح شهر مى توانيم جوانان بسيارى را ببينيم كه بينى هاى چسب زده دارند در حالى كه هيچ گاه جراحى زيبايى نداشته اند.
برعكس اين قضيه راجع به اعظم م صدق مى كند كه بعد از اينكه دخترش بعد از سه عمل جراحى بينى، ليپوساكشن و لب به گفته او زيباترين فرد خانواده مى شود تصميم به انجام جراحى پلاستيك مى گيرد تا مادر و دختر به هم بيايند!
اما نمى دانم اگر هر يك از اين دو از حال و روز شاكيان دادسراى جرايم پزشكى خبر داشتند باز با اين جديت دنبال انجام جراحى پلاستيك بودند يا نه؟!
در لابه لاى پرونده هاى جرايم پزشكى به اين مورد برخوردم: «خانمى كه بعد از گذشتن پروتز گونه هنگام خواب لبهايش لوله مى شد!»
در گذشته هر خانمى كه به وسيله خالكوبى (تاتو)، كاشت مژه، ناخن يا غيره در تلاش براى زيباتر كردن خود بود، ترجيح مى داد كه ديگران متوجه اين امر نشوند تا اين زيبايى طبيعى تر به نظر برسد. اما امروزه انجام جراحى هاى پلاستيك وسيله تفاخر بسيارى شده، تا جايى كه در بعضى مجامع، جوانان از اينكه هيچ كجاى صورتشان عمل نشده، چسب بر بينى ندارند و... احساس خجالت مى كنند!
دكتر شيوا دولت آبادى روانشناس، مى گويد: «در شهرهاى بزرگ در پشت زيباسازى مبالغه آميز خانمها يك شتاب ديده مى شود و اين مسابقه پرشتاب براى محبوبيت به جامعه تسرى پيدا كرده است.
حسينى عريضه نويس دادگاه جرايم پزشكى به شدت معتقد است كه بيشترين عامل ترغيب كننده افراد و شاكيانى كه به او مراجعه مى كنند، تبليغات است. وى مى گويد:» روزنامه ها وقتى آگهى پزشكى چاپ مى كنند، اصلاً توجهى ندارند كه آيا اين پزشك كه در رابطه با افزايش قد، چاقى، لاغرى و... تبليغ كرده، آيا پزشك متخصص هست يا نه؟!
اما به گفته دكتر چگينى نقش تبليغات را نيز در ترويج و شيوع اين جراحى ها نبايد ناديده گرفت: «حجم زيادى از صفحات مجلاتى كه تحت عنوان نشريات زرد از آن ياد مى شود را آگهى هاى تبليغاتى در اين رابطه در بر گرفته است. وقتى به كرات راجع به پديده اى تبليغ مى شود، از نظر ذهنى فرد با خود مى گويد شايد چيز بدى نيست و بد نيست كه تجربه گر اين جريان باشم» و اين در حالى است كه جوانان امروز زير بمبارانهاى تبليغاتى از اين دست هستند و اين يعنى مغلوب شدن افراد در برابر تبليغات اثرگذار.
چه ساده و بى هياهو مقهور موج فراگير تبليغ و تقليد مى شويم و خود را به اميد زيبايى و اعتماد به نفس تسليم تيغى شايد معجزه گر مى كنيم! چرا؟
اى كاش به داده هاى خداوندى اعتماد و اكتفا كنيم، بگذاريم پير شويم و يادمان نرود كه دعاى خير مادربزرگها وپدربزرگهايمان چه بود: «پير بشى الهى!»
«آدمى در عالم خاكى نمى آيد به دست
عالمى ديگر ببايد ساخت و زنو آدمى!»