ژورناليسم در شكل روزنامه اى آن به سازماندهى وسيع در عرصه توليد، چاپ و توزيع نيازمند بود. به اين ترتيب به غير از جنبه هاى ديگر در ايجاد شغل و كار در سطح جامعه مؤثر واقع مى شد و نهادهاى مخصوص خود را مانند سنديكاها و... پديد مى آورد. اما ژورناليسم اينترنتى تا بدينجا از هر نوع سازماندهى مبراست. تصور مى كنيد حذف اين مشاغل از صحنه ژورناليسم به سود جامعه خواهد بود؟
- اينترنت در عرصه نوشتار، انقلابى در حدود اختراع چاپ است و در عرصه گفتار، تكنولوژى تلفن را به نهايتش، تا اينجا مى رساند. روزنامه نگارى اينترنتى يك رسانه تازه است و جاى رسانه هاى ديگر را نخواهد گرفت، چنانكه سينما و تلويزيون جاى چيزى را نگرفتند. با روزنامه نگارى الكترونيك تنها بازار گسترده تر مى شود.
روزنامه نگارى سنتى در ايران زير فشار سياسى در حال خفه شدن است و در بيرون زير فشار اقتصادى (هزينه سنگين پخش و كاستى گرفتن خوانندگان). روزنامه نگارانى كه تازه به اين پيشه روى مى آورند عموما چاره اى جز روى آوردن به اين رسانه تازه ندارند.
ژورناليسم در شكل روزنامه اى آن ناگزير با نوعى مسئوليت پذيرى همراه بود. اگر به كسى توهين مى شد حق پاسخ گويى داشت و كار مى توانست به دادگاه هم بكشد. در ژورناليسم اينترنتى از يك طرف امكان گفتن و نوشتن بيشتر شده است و از طرف ديگر ظاهراً دست كسى به جايى بند نيست چون ممكن است شما در آفريقا مطلبى را بنويسيد كه به كسى در تهران مربوط باشد. پيامدهاى اين وضع چه خواهد بود؟
- اين مشكل هست و با دريافتى كه بيشتر نويسندگان ما از آزادى مطبوعات دارند بسيار هم جدى است. چاره اى جز پاسخگوئى اثرش هر چه باشد و در هر جا ممكن باشد نيست. در دراز مدت، جامعه روزنامه خوانان هستند كه روزنامه ها را اصلاح خواهند كرد.
- اين روزها در روزنامه هاى چاپى هم چنين ملاحظاتى همواره دركار نيست. ولى مى بايد به مرحله بعدى نگريست. پس از انفجار كمى روزنامه هاى الكترونيك نوبت بلوغ و پختگى آنها خواهد رسيد. مانند هر رسانه ديگرى. مشكل اصلى در پائين بودن سطح عمومى سواد است كه در بيرون ايران قابل فهم است و در ايران قابل بخشايش نيست.
در عرصه ژورناليسم به شكل روزنامه اى، رقابت در كسب و انتشار خبر و به دست آوردن تيراژ مطرح بود و اين در جاى خود موجب تحرك هر چه بيشتر خبرنگاران، دبيران و سردبيران مى شد و از نظر مالى هم بنيادهاى بزرگ پديد مى آورد. در ژورناليسم اينترنتى سرعت انتشار اطلاعات به حدى است كه جايى براى رقابت باقى نمى گذارد. ضمنا نداشتن تيراژ هم به خاطر نبود هزينه چندان مطرح نيست. اين جنبه هاى كار را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
- روزنامه هاى اينترنتى هنوز جنبه بازرگانى ندارند و يا تفننى و يا حزبى هستند. دور نيست زمانى كه شمار خوانندگان و ميزان آگهى، نقش تعيين كننده اش را در اين رسانه ها نيز پيدا كند. از اين نظر روزنامه هاى اينترنتى انگليسى ايرانيان زودتر به مرحله بازرگانى خواهند رسيد. از نظر حرفه اى نيز در بيرون وضع بهترى خواهند يافت.
در نوشتن براى روزنامه چاپى با نوشتن براى روزنامه الكترونيكى چه تفاوت هايى مى بينيد؟
روزنامه نگارى سنتى در ايران زير فشار سياسى در حال خفه شدن است و در بيرون زير فشار اقتصادى. روزنامه نگارانى كه تازه به اين پيشه روى مى آورند عموما چاره اى جز روى آوردن به اين رسانه تازه ندارند
داريوش همايون
- روزنامه الكترونيكى بيشتر متكى به مقاله است تا گزارش و خبر. نويسندگانش كمتر از مهارت حرفه اى برخوردارند و چون انگيزه مالى ندارند وقت چندانى هم نمى گذارند. اين مهمترين تفاوت دو نوع روزنامه نگارى است و برترى روزنامه چاپى را تثبيت مى كند. روزنامه هاى الكترونيكى كه جنبه خبرى نيز دارند بيشتر از روزنامه هاى چاپى مى گيرند. تا آنجا كه بتوان آينده را ديد اين رسانه تازه همان را با رسانه پيشين خواهد كرد كه با كتاب شده است -بر دامنه آن خواهد افزود. تلويزيون و اينترنت نه تنها كتاب را از ميان نبرده اند يك انفجار واقعى در صنعت نشر كتاب پديد آورده اند. تكنولوژى با خودش مصرف مى آورد حتا اگر مصرفها را جانشين كند؛ و مصرف همان است كه انسان را از دل غارها و نوك درختان به ماه رسانيده است.
نهايت اينكه ژورناليسم اينترنتى فارسى به نظر شما چگونه ژورناليسمى است؟
- دريچه تازه اى است كه بر جامعه بسته درون و اجتماع پراكنده و بى ارتباط بيرون گشوده شده است. آزاد ترين نوع روزنامه نگارى است كه در شرايط دشوار كنونى مى توانيم داشت. گسترش دامنه خوانندگان آن به اين رسانه تازه امكانات بسيج كننده اى مى دهد كه از هر نظر به يارى ما خواهد آمد. جلوه گاه استعدادهائى است كه در اوضاع و احوال كنونى صحنه ديگرى براى نشان دادن خود ندارند. روزنامه نگاران بيشمارى را پرورش خواهد داد كه به غنى كردن روزنامه هاى چاپى كمك خواهند كرد؛ زيرا با همه جلا و درخشش روزنامه الكترونيكى، روزنامه اى كه در شمار مى آيد همان است كه دست خواننده آن را لمس مى كند و چشمش به سرتاسر آن مى افتد.