سوسن اردوان، يكى از زنانى كه به مدت هشت سال در زندانهاى ايران زندانى بوده، مجموعه نقاشيهاى خود را به صورت كتابى منتشر كرده است.
«يادنگاره هاى زندان»، كتابى است از بيش از ۲۰۰ طرح و نقاشى مستند از داخل زندانهاى جمهورى اسلامى كه تا كنون نظير آن در خارج از كشور انتشار نيافته است. سوسن اردوان، خالق اين آثار، در سال ۶۰ خورشيدى به خاطر فعاليتهاى سياسى دستگير وسپس زندانى مى شود. از همان آغاز اين انديشه در او پررنگ مى شود كه زندگى در بند زنان را به شكل طبيعى و واقعى آن نقاشى كند و سپس آنها را به بيرون بفرستد.
اين طرح در شش سال نخست با موانع بسيارى برخورد مى كند، ولى در دو سال آخر زندان، شكل عملى به خود مى گيرد. سوسن اردوان، در گفتگويى با راديو فردا مى گويد:
تا شش سال اول با همان حداقل امكاناتى كه براى كار وجود داشت، يعنى كاغذ و مداد ساده، همه نقاشيهاى من توسط زندانبانها ضبط مى شد، بعد پشت سرش خودم هم تنبيه مى شدم، يا اينكه خودم يا دوستانم سعى مى كرديم آنها را از بين ببريم كه دست زندانبانها نيفتد كه اذيت نكنند. ولى دو سال آخر من اينها را در ابعاد خيلى ريز نقاشى مى كردم، يعنى در اندازه چند سانتيمترى سعى مى كردم كه تمامى آن محيط و آدمها و همه آنها در آن چند سانتيمتر كاغذم جاى بدهم، بعد آن را مخفى مى كردم و مخفيانه بيرون مى دادم. به اين شكل توانستم فقط قسمتى از كارهاى داخل زندانم را حفظ كنم.
تمامى اين نقاشيها از لحظه به لحظه زندگى ما در آنجا است. در بندهايى كه من خودم آنجا بودم. با نگاه كردن به اينها شايد تا حدودى آدم بتواند فضاى آنجا را، طرز لباس پوشيدن، زندگى كردن، نشستن، خوابيدن و همه اينها را مى تواند تا حدود خيلى زيادى دستش بيايد و حس كند كه زندان در اين دهه سال شصت كه يكى از بدترين دوران زندان در تاريخ ايران است، چطور بوده؟ هيچ كدام از اين نقاشيها در لحظه اى كه شعبه و زير بازجوئى و شكنجه و اينها نبوده، چون آنجا ديگر اصلا يك همچين چيزى امكان نداشت. ولى اينها را من به شكلى مخفيانه داخل بند و زندگى روزمره و عاديمان كه باز هم با اتفاقات مختلف همراه بوده نقاشى كردم.