قيمت محرمانه است
از سال۱۹۷۶ تا ۲۰۰۲ از ۱۳ هواپيمايى كه در ايران سقوط كرده است۳ فروند آن از خانواده توپولف و در مجموع ۵ فروند از خانواده روس ها بوده.و هشت فروند ديگر از هواپيماهايى غربى بوده اند

سهيلا بيگلر خانى

در روز هائى كه در ايران همه درگير انتخابات بودند روس ها به تهران آمدند تا توپولف هايشان را بفروشند. هيات روسى متشكل بود از: لانوفسكى سر طراح هواپيماى توپولف ۲۰۴، ميليوكوف مدير فنى كارخانه آويا استار (كارخانه سازنده توپولف ۲۰۴) پولئوف مدير كارخانه سازنده موتور ۹۰ps، اوساچف طراح موتور ۹۰ps، سيرف نماينده شركت آويا اكسپرت (شركت نيمه دولتى واسطه معاملات خارجى) و تاراسف نماينده دايم آويا اكسپرت در تهران.
ابتدا قرار بود، در آخرين روز سفر هيات روسى به تهران، گفت وگويى داشته باشيم با سر طراح هواپيماى توپولف ۲۰۴، اما هنگامى كه تمامى ۶ نفر عضو تيم روسى پاى ميز گفت وگو حضور يافتند، مى شد حدس زد آنان اين گفت وگو را نيز ادامه مذاكرات معامله توپولف به حساب آورده اند. چنانكه در تمام مدت مصاحبه، روس ها در هيبت فروشنده اى قهار سئوالات ما را با زيركى پاسخ گفته و سعى داشتند افكار عمومى ايران را نيز قانع كنند كه «خريد از ما به نفع شماست.» اين را از توضيحات مكررشان درباره خدمات پس از فروش و سخن گفتن از روابط ايران و روس مى شد دريافت. به هر تقدير ساعتى را در نقش يك خريدار پاى ميز مذاكره نشستيم.
ناوگان حمل و نقل هوايى ايران از مدت ها قبل دچار مشكلاتى شده است، مشكلاتى كه بيشتر از فرسودگى هواپيماهاى اين ناوگان نشات مى گيرد. سقوط هاى پياپى هواپيماهاى ايرانى گواه بر اين مدعاست. سال گذشته همزمان با خريد ايرباس هاى دست دوم از تركيه، زمزمه خريد توپولف شدت گرفت. به خصوص آنكه ايرباس هاى تركى چندان به كار ناوگان هوايى ايران نيامد. تحريم اقتصادى ايران از سوى آمريكا، امكان نوسازى ناوگان هوايى ايران با هواپيماهاى نو غربى را از ايران مى گيرد. هر چند سال گذشته فرانسه سعى كرد با جايگزينى بخشى از موتور هواپيماى ايرباس (كه عمدتا ساخت جنرال الكتريك است) از سد تحريم بگذرد، با اين حال به اعتقاد برخى از نمايندگان مجلس و مسوولان كوتاه ترين و عملى ترين راه در حال حاضر، خريد هواپيماى نو روسى است. اما اين پيشنهاد با توجه به سقوط چند فروند توپولف ۱۵۴ در ايران و آنتونوفى كه مونتاژ آن در اصفهان آغاز شده، به نظر نمى رسد به مذاق مردم ايران چندان خوش بيايد، به ويژه آنكه شنيده مى شود، حتى مسافران روسى هم از پريدن با هواپيماهاى روسى طفره مى روند. گويا در خطوط هوايى داخل روسيه نيز هواپيماهاى ايرباس و بوئينگ اروپايى و آمريكايى هواخواه بيشترى دارد. با اين زمينه، خوب است بدانيد، مذاكرات چندين ساله ايران و روسيه براى خريد هواپيماى توپولف ۲۰۴، اكنون با سفر حاج على فرد، رئيس هواپيماى كشورى به مسكو و متعاقب آن سفر هيات روسى به تهران وارد مرحله جدى ترى شده است.
توپولف ۲۰۴ در دو نوع۱۰۰ -۲۰۴ با موتور ۹۰ps روسى و۱۲۰- ۲۰۴ با موتور رولزرويس نگليسى توليد مى شود. مصر كه يكى از عمده مصرف كننده هاى توپولف ۲۰۴ است، ترجيح داده۱۲۰- ۲۰۴ (موتور انگليسى) را در خطوط هوايى خود به پرواز درآورد.
تيم روسى متشكل از؛ لانوفسكى سر طراح هواپيماى توپولف ۲۰۴، ميليوكوف مدير فنى كارخانه آويا استار (كارخانه سازنده توپولف ۲۰۴) پولئوف مدير كارخانه سازنده موتور ۹۰ps، اوساچف طراح موتور ۹۰ps، سيرف نماينده شركت آويا اكسپرت (شركت نيمه دولتى واسطه معاملات خارجى) و تاراسف نماينده دايم آويا اكسپرت در تهران با ما به گفت وگو مى نشينند.
لانوفسكى از همه تيم مسن تر است و از همه داوطلب تر براى پاسخگويى به سئوالات.
سابقه توپولف در هواپيماسازى چقدر است؟
شركت توپولف در سال ۱۹۸۲ تاسيس شده و در كل دنيا به طراحى هواپيماهاى نظامى و مسافربرى مشهور است.
منتظر سئوال بعدى نمى ماند وپشت سر هم توليدات اين شركت را مى شمارد. گويى كه اين پاسخ ها را بارها تكرار كرده باشد.
«هواپيماهاى نظامى توپولف ۱۶ و توپولف ۲۲ كه بمب افكن مدرن هستند و توپولف ۹۵ كه در غرب به بك فاير (هواپيمايى كه از پشت سر شليك مى كند.) معروف است. همچنين هواپيماهاى مسافربرى توپولف ۱۳۴ و توپولف ۱۵۴ كه نسل اول هستند و توپولف ۲۰۴ كه به تازگى به ايران معرفى شده است. توپولف ۳۳۴ نيز سال گذشته گواهى نامه پروازى گرفت. توپولف ۱۵۴ در بسيارى از خطوط هوايى ايران پرواز مى كند. ۲۰۴ هم انواع مختلف دارد.»
او مانند يك فروشنده كار كشته ادامه مى دهد: «به تازگى سفارش عمده اى از چين براى توپولف ۲۰۴ گرفته ايم.
به گفته وى اين هواپيما با مبناى ۲۰۴TU. از جمله هواپيماهاى دور پرواز است.
توپولف به اندازه هواپيماهاى غربى جهانى نيست. اين نوع جديد (۲۰۴) در چند شركت هوايى و چه خطوطى پرواز مى كند؟ اصولا مشتريان شما از اين هواپيما راضى هستند؟
باز لانوفسكى پاسخ مى دهد: «اين هواپيما درشركت هاى KVM، سيبريه و كراس نايارسك پرواز مى كند. در خارج از روسيه نيز براى شركت سيروكو و شركت دل آوايا مى پرد.
مسيرى مانند نواسيبريك به فرانكفورت، به اسپانيا، به جزاير قنارى، به بارسلون، به آلمان و به انگلستان را طى مى كند و به لحاظ چيدمان داخلى در دو كلاس اكونومى و فرست كلاس مسافر مى پذيرد. اين هواپيما از نظر سطح آلودگى صوتى و هوا با استانداردهاى جهانى ايكائو مطابقت دارد.
براى روس ها نيز مانند ما، غرب مفهوم برترى تكنولوژيك و پيشتاز بودن در صنايع را دارد. اين از توضيحات و توجيهات تيم روسى در بيان كيفيت كالاى خود و مقايسه آن با نوع غربى پيداست. «اين هواپيما مدتى دراروپا پرواز كرده و در مقايسه با هواپيماهاى غربى از نظر شاخص هاى اقتصادى و سوددهى از سطح خوبى برخوردار است.»
اگر قرار بود شما خريدار باشيد، باتوجه به اينكه بيشتر خريداران غير روسى توپولف ۱۲۰-۲۰۴ (موتور رولزرويس انگليسى) را ترجيح داده اند، كدام يك را مى خريدند؟ ۱۰۰-۲۰۴ يا ۱۲۰-۲۰۴.
اين بار پولئوف مدير كارخانه موتور ۹۰PS با تعصب خاص روسى پاسخ مى دهد: «البته توپولف ۱۰۰-۲۰۴!»

تعصب روسى؟
اين كنايه گويا براى هيات روسى ترجمه نمى شود، يكى از دشوارى هاى مصاحبه با غير هم زبان، همين بى پاسخ ماندن كنايه ها است. به ويژه آنكه يا برگرداندن برخى از كنايه ها مشكل است و يا مترجم به لحاظ رعايت شان گفت وگو از ترجمه برخى خوددارى مى كند.
به هر حال پولئوف به سرعت مسير اين پاسخ را به گذراندن تست هاى پروازى۱۰۰-۲۰۴ در ايران مى كشاند. «اين هواپيما در اصفهان، كرمان، بندرعباس و مشهد تست شده. در آن زمان متخصصان ايرانى از شركت هاى هواپيمايى مختلف ايران در اين آزمايشات حضور مستقيم داشتند. اگر ما جاى خريدار ايرانى بوديم، قطعا هواپيمايى را مى خريديم كه مجهز به موتور ۹۰PS روسى است.»
پولئوف سعى مى كند علاوه بر تضمين خدمات پس از فروش به روابط طولانى ايران و روسيه نيز اشاره كند: «ما همواره در صحنه هاى سياسى- اقتصادى از مواضع ايران حمايت كرده ايم... ارتباط با كشورهاى غربى همواره ريسك به همراه دارد.»
مردم ايران درچند سال اخير حداقل سالى يكبار شاهد سقوط يك هواپيما بوده اند، چند مورد از اين سقوط ها هم درمورد توپولف روسى اتفاق افتاده است. اين هواپيما چقدر امنيت پرواز دارد؟ امنيت پرواز هواپيما براى مردم ما خيلى مهم است. سيستم ايمنى پرواز اين هواپيما با تكنولوژى روز مطابقت دارد؟
لانوفسكى با زيركى اخذ گواهينامه هاى متعدد پروازى را توسط توپولف۲۰۴ دليلى بر امنيت پرواز آن مى داند. وى سعى مى كند، موضوع سقوط ها را نشنيده بگيرد و توضيح مى دهد: «اصلى كه درتوپولف ۲۰۴ به عنوان مبنا رعايت شده تامين ايمنى پرواز و آسايش مسافران است. اين هواپيما براساس مقررات پروازى روسيه گواهينامه پروازى گرفته كه از نظر فنى نه تنها در مقايسه با مقررات پروازى غرب (جار و خار) كم ندارد، بلكه در برخى موارد سخت تر هم هست. فرامين سيستم مهم كنترل پرواز شش سيستم رزرو دارد. در تجهيزات هواپيما از پيشرفته ترين فن آورى كامپيوترى و الكترونيكى استفاده شده است.»
غرب در صنعت هواپيما هم پيشروتر است و هم صاحبنام تر. آيا غربى ها هم در ساخت و طراحى اين هواپيما نقشى داشتند؟
«هنگام ساخت هواپيما از تجربه خود در ساخت هواپيماهاى نظامى و مسافربرى استفاده كرديم و علاوه بر آن زمان طراحى به طور دقيق وضعيت صنايع هواپيمايى آمريكا را تعقيب كرديم و اكنون نيز به لحاظ كيفيت نسبت به غرب عقب نيستيم.
براى مثال ما براى هواپيماى ۲۰۴ از آلياژهاى بسيار جديدى براى بال هواپيما استفاده كرده ايم كه آمريكا آن را از ما مى خرد. اين بال در دنيا بهترين تشخيص داده شده است. بسيارى از كشورهاى غربى براى ساخت چنين بالى از ما مشاوره مى خواهند. به همين دليل ما نقشه هاى طراحى را به قيمت بالايى به شركت بوئينگ فروختيم.»
پولئوف مدير كارخانه ۹۰PS نيز از فرصت استفاده مى كند و از سفارشات شركت بوئينگ به اين كارخانه مى گويد: «ما براى موتورهاى۳۷ -۲۰ و۴۰- ۲۰ كه روى بوئينگ ۵۵۷ سوار مى شود، قطعه مى سازيم. آمريكايى ها مدام سفارشات خود را به ما افزايش دهند.»
با تمام اين امتيازات كه شمرديد، اگر مسافر باشيد و مختار كه يكى از هواپيماهاى ايرباس، بوئينگ و يا توپولف را براى پريدن انتخاب كنيد، سوار كدام خواهيد شد؟
پولئوف بدون لحظه اى تعمق پاسخ مى دهد: «من قطعا توپولف را انتخاب مى كنم.»
حتما به اين دليل كه خودتان سازنده آن هستيد؟!
«البته اين يكى از دلايل اصلى است. اما من به عنوان مسافر با همه اين هواپيماها پرواز كرده ام و بايد بگويم، سالن هواپيماى توپولف ۲۰۴ به لحاظ آسايش مسافر بهتر از ديگر هواپيماهايى است كه نام برديد.»
شرايط آب و هوايى روسيه با ايران بسيار متفاوت است. آيا توپولف تحمل آب و هواى ايران را دارد؟
لانوفسكى پاسخ مى دهد: «۲۰۴آزمايشات پروازى خود را ازنظر دماى بالا و همچنين ارتفاع فرودگاه در ايران با موفقيت گذراند. ما با هيچ مشكلى به لحاظ آب و هوايى مواجه نشديم. به اين دليل منعى براى پرواز اين هواپيما در ايران نمى بينيم. دماى گرمترين فرودگاه ايران ۴۵ درجه سانتيگراد بوده و ما حتى اعلام آمادگى كرده ايم كه آزمايشات را در دماى ۵۰ درجه هم انجام دهيم.»
پولئوف هم اضافه مى كند: «موتور را جداى از هواپيما در اتاقك تست در شرايط ۶۰ درجه هم آزمايش كرده ايم و مشكل نداشته است.»
اوساچف طراح موتور ۹۰PS هم توضيح مى دهد: «اين موتور بر روى هواپيماى ايولوشين ۹۶ در دهلى و سنگاپور و مكه درحال پرواز است.»
براى ما هم كه اينك در مقام خريدار قرار گرفته ايم، دانستن قيمت كالا مسأله مهمى است، هرچند شايد هيچگاه نتوانيم يك هواپيماى مسافربرى دور پرواز بخريم.
از خصوصيات فنى توپولف ۲۰۴ كه بگذريم، قيمت آن هم اهميت ويژه اى دارد. قيمت اين هواپيما چند ميليون دلار است؟ به نسبت مشابه خود از نوع بوئينگ و ايرباس گران تر است يا ارزان تر؟
سيرف نماينده شركت آويا اكسپرت (شركت واسطه) پاسخ مى دهد: «اجازه بدهيد، قيمت را در اين مرحله اعلام نكنيم. چراكه هنوز به اصطلاح چهره فنى هواپيما مشخص نشده است. علاوه بر اين عوامل بسيارى در اعلام قيمت مهم است. ما سعى مى كنيم، قيمت اعلام شده جذاب باشد و به نسبت بوئينگ ۷۵۷ و ايرباس ۳۲۱ به اندازه قابل ملاحظه اى پايين.»
قيمت را بگوييد، شايد ما بتوانيم، اينجا روى قيمت چانه بزنيم و حداقل گامى به نفع ايران برداريم.
سيرف اين شوخى را جدى مى گيرد و پاسخ مى دهد: «نمى شود، چانه زد. قيمتى كه در كاتالوگ گفته مى شود، يك قيمت تقريبى است. اما قيمت حقيقى محرمانه است و اعلام نمى شود و فقط در قرارداد مى آيد. تعداد هواپيما، رابطه بين دو كشور خريدار و فروشنده و نحوه پرداخت همه از مواردى است كه در قيمت تاثير دارد.
علاوه بر آن قطعات و آموزشى كه بايد همراه با هواپيما به خريدار داده شود، در تعيين قيمت، مهم است. اينها همه هزينه مى برد.»
با اين تبليغاتى كه هركس بر روى كالاى خود انجام مى دهد و عوامل متعددى كه در خريد بايد موردتوجه قرار گيرد، به نظر من خريد هواپيما به خصوص انتخاب يكى از انواع آن خيلى سخت است. فروش هواپيما چطور؟ سخت است؟
سيرف سريع پاسخ مى دهد: «اوه... اوه....» و كلماتى كه مترجم اينگونه بيان مى كند: «خيلى مشكل است. آرزو دارم حداقل يكبار هواپيما بخرم. چون ما تجربه كرده ايم كه چه سوالات بى پايانى را از فروشنده بپرسيم و فروشنده مجبور خواهد بود مقابل ما عرق بريزد و پاسخ دهد.»