سينا سعدى
نوروز يادگار روزگاران كهن و اساطيرى سرزمين ايران و شايد منطقه اى است كه ايران در آن واقع شده است.
اما برخلاف اين عمر دراز و سن كهن، نوروز نماد به فراموشى سپردن فرسودگى ها و كهنگى ها و پذيرش تغييرات و دگرگونى هاى تازه و نو كردن زمانه و نشانه روز و روزگارى تازه است.
مهرداد بهار كه متخصص اساطير و آئين هاى ايران باستان بود، نوشته است كه زمان در ديدگاه انسان اعصار كهن به دو گونه مقدس و نامقدس بخش مى شد.
زمان مقدس آن بود كه صرف امور ايمانى مى شد و زمان نامقدس آن بود كه در گذران امور عادى زندگى به كار مى رفت. نوروز، از زمان هاى مقدس بود.
زرتشتيان بر اين عقيده اند كه خداوند، حيات و كاينات را در شش مرحله به ترتيب زير آفريد: آسمان، آب، زمين، گياهان، جانوران و درپايان انسان.
خلقت انسان مصادف با نوروز بود. اين موضوع با افسانه هاى ديگر كه خلقت حضرت آدم را در نوروز مى دانند، مطابقت دارد.
آنان بر اساس نوشته هاى اوستا باور دارند كه ده روز مانده به آغاز فروردين، فروهرهاى (ارواح پاك) درگذشتگان به زمين باز مى آيند و ده شبانه روز مهمان فرزندان و نوادگان مى شوند و در سپيده دم اول فروردين به سراى مينوى خويش باز مى گردند.
نوروز، جشن كيهانى
گروهى را عقيده بر اين است كه نوروز جزو جشن هاى كيهانى، يعنى مربوط به دگرگونى ها و دگرگشت هاى طبيعت است.
چون جشن هاى مربوط به كاشت و داشت و برداشت محصولات كه نزد همه اقوام معمول است و به اين اعتبار، نوروز جشن بيدارى طبيعت است پس از خواب زمستانى.

اما به نظر مى رسد اين قول چندان درست نباشد زيرا دكتر ذبيح الله صفا استاد معروف دانشگاه تهران در كتاب « گاه شمارى و جشن هاى ملى ايرانيان » مى نويسد كه « در اواخر عهد ساسانى نوروز در تابستان بود و بعد به تدريج تغيير مكان داده در زمان خلافت المعتضد بالله در ۲۶ حمل و در ۴۶۷ هجرى يعنى در عهد سلطنت ملكشاه در نيمه برج حوت و به قولى در ۱۳ حوت و در زمان تأليف كتاب الآثارالباقيه (ابوريحان بيرونى) در اوايل برج حمل بوده است و به همين ترتيب در گردش و تغيير بود تا آنكه در سال ۴۶۷ يا ۴۷۱ يعنى زمان سلطنت ملكشاه سلجوقى و به امر او تقويم پارسى اصلاح شد و نوروز به اول حمل بازگشت » .
نوروز در هر كجا كه ريشه داشته باشد، علت بقايش از ريشه هايش مهمتر است. ايرانيان اين جشن را در طول قرون و اعصار حفظ كرده اند و چنانش بزرگ داشته اند كه به بزرگترين جشن ملى آنها بدل شده است. در حالى كه جشن هاى ديگر اين سرزمين پر جشن و سرور يكى پس از ديگرى از ميان رفته اند.
راستى با اين تاريخ پرفراز و نشيب و با آنهمه سيل هاى بنيان كن كه از زمان حمله تازيان ايران را فراگرفت چگونه اين جشن برخلاف جشن هاى ديگرى چون مهرگان و سده، ماندگار شد و دوره خلفاى اموى و عباسى را پشت سر گذاشت
زرتشتيان بر اين عقيده اند كه خداوند، حيات و كاينات را در شش مرحله به ترتيب زير آفريد: آسمان، آب، زمين، گياهان، جانوران و درپايان انسان علت اين گونه پديده ها را هرگز به دقت نمى توان دانست. تنها مى توان گفت كه برخى علل را براى بقاى نوروز برشمرده اند. از جمله مى گويند كه زمان طبيعى نوروز كه در آن زمستان به پايان مى رسد و طبيعت زندگى از سر مى گيرد يكى از علل پايدارى آن است.
جشنى فراتر از مرزهاى ايران
يك علت ديگر گويا اين است كه جشن نوروز از روزگاران دور به همه ايرانيان و به همه جاى ايران تعلق داشته است. در واقع نوروز جشنى است كه از مرزهاى ايران بسى فراتر مى رود. در شرق سراسر افغانستان و تاجيكستان را در مى نوردد و تا پامير مى رود و در غرب نيز بين كرد ها و ترك ها و قفقازيان بسى گرامى است.
علت ديگرى كه آن را از رازهاى ماندگارى نوروز پس از اسلام شمرده اند، اين است كه گفته اند انتخاب اميرالمومنين على بن ابى طالب به ولايت يعنى درواقع روز غديرخم با نوروز مطابق افتاده است.
ذبيح الله صفا مى نويسد « اين امر و اخبار متواترى كه در باب اهميت و احترام مذهبى نوروز از ائمه نقل و روايت شده است باعث گرديد كه نوروز در نزد طرفداران آل على كه ايرانيان دسته بزرگى از آنان را تشكيل مى دهند، داراى مقام و اهميتى فراوان گردد و ديرگاهى با بهترين وضع بماند. به همين جهت بخش بزرگى از مراسم نوروز در قرون اخير تاريخ ايران و مخصوصا در ايام استيلاى صفويان آميخته به عقايد مذهبى شده و تا كنون اغلب از آنها بر جاى مانده است» .
بجز اينها آنچه درباره نوروز در روزگار ما مى توان گفت اين است كه پس از انقلاب اسلامى حساسيت هاى زيادى نسبت به نوروز و البته همه جشن هاى ديگر مانند چهارشنبه سورى و سيزده بدر نشان داده شد اما عليرغم تمام حساسيت ها، نوروز پايدار ماند و هنوز هم به اندازه دوره هاى گذشته نزد مردمان عزيز و محبوب است.