سه سال پس از فاجعه كوى دانشگاه و سركوب تظاهراتى كه در اعتراض به توقيف روزنامه سلام صورت گرفت، جنبش دانشجويى هنوز تاوان آن را مى پردازد. از صدها نفرى كه به دنبال آن تظاهرات دستگير شدند و تحت شكنجه و بازجويى و تعقيب قرار گرفتند هنوز باطبى و محمدى ها و چندين تن ديگر در زندانند. نه فقط دانشجويان مضروب و مصدوم به زندان و شكنجه گاه فرستاده شدند كه حتى وكلاى آنان و روزنامه نگارانى كه به شرح وقايع پرداختند نيز به دادگاه و زندان كشانده شدند. در مقابل كسانى كه با استفاده از امكانات دولتى ونيروهاى انتظامى به صورت علنى و آشكار به جان جوانان افتادند و زدند و كشتند و بستند و رفتند از هر گونه مجازاتى فرار كردند. امروز نيز، كه پس از سه سال از اين واقعه، دانشجويان خواستار تظاهرات آرام و مسالمت آميز شدند، اين حق ساده و طبيعى آنان در داخل و خارج دانشگاه ها از آن ها منع شده است.
نگاهى به اسناد وعكس هايى كه در آن موقع يا اخيرا از سركوب كوى دانشگاه و بيانيه هاى دولتى در فاصله روزهاى بين ۱۸ تا ۲۳ تير ۱۳۷۸ پخش شده سير وقايع را تا حدى روشن مى كند. از جمله خبرگزارى دانشجويان ايران چهار بيانيه و يك گزارش شوراى امنيت ملى را در ميان آن چه كه خود تحت عنوان «مجموعه اسناد رسمى» از آن ها ياد كرده آورده است. اين بيانيه ها تا حد زيادى گويا است و نشان مى دهد كه چگونه در فاصله اين چند روز لحن شوراى امنيت ملى از هم دردى با دانشجويان و قول تعقيب و مجازات مجرمان تغيير مى كند و به تهديد و ارعاب مى پردازد. ولى سند مهمتر و افشاگرانه اى در مورد اين وقايع وجود دارد كه به دلايل نامعلومى در مجموعه اسناد منتشره از سوى خبرگزارى دانشجويان نيامده است.
اين سند نشان مى دهد كه دستور تعقيب و سركوب تظاهرات در روزهاى واپسين اين واقعه مستقيما از سوى آيت الله خامنه اى صادر شده است و هم او خواستار آن بوده است كه در روز چهارشنبه ۲۳ تير مقامات قوه قضائيه و دادگاه هاى انقلاب به محاكمه و اعدام سريع دستگيرشدگان بپردازند.
متن اين سند را كه ايرنا خبرگزارى رسمى جمهورى اسلامى ايران تحت عنوان پيام رهبر انقلاب اسلامى به ملت رشيد و مسلمان ايران مخابره كرده است در زير مى بينيد.
خبر در ساعت دو و پنج دقيقه پس از نيمه شب چهارشنبه از سوى ايرنا پخش شده، و تاريخ مندرج در صدر خبر نشان مى دهد كه فرمان آقاى خامنه اى در همان روز، يعنى پس از نيمه شب، صادر شده است.
روز پيش از آن نيروهاى انتظامى و لباس شخصى ها تظاهرات مردم را در خيابان هاى تهران سركوب كرده بودند و سدها نفر را دستگير كردند. در آن شب نيز به خانه هاى بسيارى از افراد شناخته شده سياسى و فعال دانشجويى هجوم بردند و سدها نفر ديگر را دستگير كردند و به بازداشت گاه ها كشاندند. اين سركوب ها و دستگيرى ها مقدمه تظاهرات سازمان يافته دولتى براى روز چهارشنبه بود كه از يكى دو روز قبل تدارك آن ديده شده بود.
هر دو جناح حاكم در جمهورى اسلامى و برخى از گروه هاى سياسى و دانشجويى وابسته به حاكميت از تظاهرات روز چهارشنبه حمايت كرده بودند و از هواداران خود خواسته بودند تا در آن شركت كنند. و اكنون در اولين ساعت پس از نيمه شب اين روز و در حالى كه بيش از يك هزار نفر به دليل شركت در تظاهرات اعتراضى يا مواضع سياسى خود دستگير شده و به زندان افتاده بودند اين فرمان سركوب صادر مى شد.
در اين فرمان كوچكترين اشاره اى به فاجعه كوى دانشگاه و مصيبتى كه همين چند روز پيش تر بر سر دانشجويان رفته بود نشده است، و از تعارفات لفظى نيز كه حتى تا روز پيش نيز از زبان آقاى خامنه اى صادر شده بود در آن خبرى نبود. گويى كه فرياد دانشجويانى كه در استغاثه آن جنايات به خيابان ها ريخته بودند و صداى آنان در رسانه هاى ايران وجهان منعكس مى شد به گوش رهبر انقلاب نرسيده است. لحن بيانيه يادآور بيانيه هاى آقاى خمينى در سالهاى اول انقلاب بود كه مقدمه سركوب ها و اعدام هاى وسيع زندانيان سياسى بشمار مى رفت.
رهبر انقلاب در اين بيانيه ابتدا شركت كنندگان در تظاهرات دو روز گذشته را «اشرار» مى خواند و آنان را به «فساد و تخريب اموال و ارعاب و عربده جويى» متهم مى كند. او اين اتهامات را نه در باره آنانى كه علنا و رسما به كوى دانشگاه حمله بردند و به تخريب و آزار پرداختند، دانشجويان را از طبقات بالا به پايين پرت كردند، عزت اله ابراهيم نژاد را كشتند و ده ها نفر ديگر را مضروب و مصدوم كردند به كار مى برد و بلكه آن ها را نثار كسانى مى كند كه دقيقا در اعتراض به اين جنايات به خيابان ها ريخته اند و داد مى طلبند.
نامبرده سپس با تكرار ادبيات رايج جمهورى اسلامى كه از يك سو هر صداى اعتراض و مخالفت با رژيم جمهورى اسلامى يا رهبران آن را به «آمريكاى جنايتكار» مى چسباند و از سوى ديگر مخالفت هاى وسيع و عمومى مردم را كار فقط يك دسته از «گروهكهاى وابسته و معاند» مى شناسد، تهديد مى كند كه «ملت مومن و شجاع و هوشيار به آنان اجازه ادامه ى شرارت را نخواهند داد» و از همه مهمتر اين كه «نظام مقتدر اسلامى آنان را به شدت منكوب خواهد كرد".
آيت الله خامنه اى در عبارت اخير مستقيما به ارگان هاى امنيتى، قضائى و انتظامى براى سركوب مخالفان و معترضان دستگير شده دستور صادر مى كند. سپس براى اين كه روشن كندكه اين سركوب بايد تا حد اعدام پيش برود، تير خلاص فتواى خود را صادر مى كند. او تأكيد مى كند كه از «مسئولان و به خصوص مسئولان امنيت عمومى» خواسته است تا با «درايت و قدرت» به تعقيب و مجازات «عناصر مفسد و محارب» بپردازند. به عبارت ديگر، مقامات قضائى و امنيتى رژيم جمهورى اسلامى اكنون با يك عده محارب سر و كار دارند، و بايد آنان ر ا با شدت سركوب كنند. مجازات محارب هم كه در جمهورى اسلامى روشن است.
البته آقاى خامنه اى به دستورى كه براى اعدام سريع معترضان و مخالفان خود به نيروهاى قضائى و امنيتى صادر كرده است بسنده نمى كند و در آن از «فرزندان بسيجى"اش نيز مى خواهد كه كار پايان نيافته شب ۱۸ تير را دنبال كنند و «با حضور خود در هر صحنه اى كه حضور آنان در آن لازم است، دشمنان زبون را مرعوب و منكوب كنند.»
صدور اين اطلاعيه شداد و غلاظ در آن ساعات نيمه شب و در حالى كه سدها نفر دستگير شده اند و مأموران امنيتى رژيم هم چنان به خانه ها يورش مى برند و روز بعد تظاهرات فرمايشى تدارك شده بود، صرف نظر از اين كه از يك روحيه ترس و از خودباختگى حكايت مى كرد، از خطر يك فاجعه قريب الوقوع خبر مى داد. من كه در آن روزها مرتب اخبار را دنبال مى كردم، اين اطلاعيه را نيم ساعت پس از نيمه شب به وقت انگليس ديدم. با احساس اين خطر، همان جا متن فراخوانى را (به زبان انگليسى) از سوى «گروه ايرانى حقوق بشر» تهيه كردم و بلافاصله براى اعضاى گروه ايميل كردم با اين تأكيد كه موضوع فورى و حياتى است، و خواهان آن شدم كه تا نيمه روز چهارشنبه نظرات خود را بفرستند تا آن را صادر كنيم.
در اين فاصله، اخبار را از طريق ايرنا دنبال مى كردم تا ببينم پى آمد اين فرمان خامنه اى چيست. من به خصوص به دنبال متن انگليسى خبر بودم تا بتوانيم از آن در فراخوان خود مستقيما نقل كنيم. ولى در سايت انگليسى ايرنا از اين اطلاعيه مهم كه از سوى عاليترين مقام جمهورى اسلامى صادر شده بود، كمترين اثرى نبود. ايرنا نه فقط متن انگليسى فرمان را مخابره نمى كرد كه حتى به صورت خبرى نيز از آن ياد نمى كرد. علاوه بر اين، متن سايت فارسى ايرنا نيز تقريبا خشك شده بود. يعنى تا چند ساعت پس از پخش اين اطلاعيه، هيچ خبر ديگرى نه در رابطه با اين اطلاعيه يا تظاهرات روزهاى قبل و بعد در سايت ايرنا ديده نمى شد. اين سكوت، سكوتى مرگبار بود و خطر فاجعه را بيشتر مى كرد. (در آن موقع، ايرنا تنها خبرگزارى بين المللى جمهورى اسلامى بود.)
آن شب به نظر مى رسيد كه در زندان ها و شكنجه گاه هاى جمهورى اسلامى نقشه هاى شومى در جريان باشد. هم زمان با تهيه فراخوان «گروه ايرانى حقوق بشر"، با دوستى كه از آلمان آمده بود صحبت مى كردم و به او گفتم كه تنها كسى كه مى تواند جلو اين ديوانگى خطرناك را بگيرد و از به راه افتادن حمام خون مانع شود آقاى خاتمى است. آقاى خاتمى همان شب در تلويزيون جمهورى اسلامى ظاهر شده بود، و با قيافه اى تسليم گرايانه ضمن محكوم كردن تظاهرات دو روز اخير از فراخوان جناح وابسته به ولى فقيه به تظاهرات روز چهارشنبه حمايت كرده بود. اكنون اگر او نمى توانست از اين فاجعه جديد جلوگيرى كند كمترين اعتبارى براى خود در بين هواداران اصلاح طلبانش باقى نمى گذاشت.
بالاخره ايرنا ده ساعت بعد، يعنى حدود ساعت ۱۲ ظهر به وقت تهران متن انگليسى فرمان را مخابره كرد. اين تأخير بى سابقه در شرايط عادى نوعى سهل انگارى و توهين به مقام رهبرى بشمار مى رود. چگونه مى توان انتظار داشت كه خبرگزارى رسمى جمهورى اسلامى ايران تا اين حد نسبت به بيانيه مقام رهبرى بى اعتنايى نشان دهد و آن را پس از ده ساعت تأخير در اختيار مطبوعات بين المللى قرار دهد. ولى يك دقت در متن خبر نشان مى داد كه دلايل ديگرى در اين تأخير مؤثر بوده است.
ايرنا بدون هيچ گونه توضيحى در متن اطلاعيه دست برده و آن را «نرم» كرده بود. در اين متن از معادل انگليسى «محارب» خبرى نبود. علاوه براين، در جاهاى ديگر متن، كلماتى حذف شده بود و يا از معادل هاى نادرستى كه بار خشونت كمترى در بر داشت استفاده شده بود. مقامات جمهورى اسلامى ظاهرا دريافته بودند كه استفاده از ادبيات سال هاى اول انقلاب در سال هاى پس از دوم خرداد ممكن است هزينه زيادى در سطح جهانى به دنبال داشته باشد - بگذريم كه تقليدهاى ناشيانه آقاى خامنه اى از آقاى خمينى، كه در موارد ديگر نيزنمود داشته است، نيز كمتر كسى را مى توانست تحت تأثير قرار دهد.
صبح چهارشنبه سخنگويان جناح وابسته به ولى فقيه در اجتماع تظاهركنندگان در دانشگاه تهران هم چنان برطبل خشونت مى كوبيدند و از قلع و قمع كردن مخالفان ولى فقيه سخن مى گفتند. اطلاعيه گروه ايرانى حقوق بشر ظهر آن روز انتشاريافت، و در رسانه هاى خارج كشور و راديوهاى فارسى زبان انعكاس پيدا كرد.۱ از سرنوشت دانشجويان دستگير شده تا مدت ها خبرى نبود. نگرانى در مورد دادگاه هاى دربسته و احكام صادره از آن ها ادامه داشت. مراجعات غالب خانواده ها براى خبرگيرى از سرنوشت عزيزانشان به جايى نمى رسيد. تا سرانجام روز يك آذرماه همان سال غلامحسين رهبرپور رييس دادگاه انقلاب طى مصاحبه اى با روزنامه جمهورى اسلامى از صدور حكم اعدام براى چهار تن از دانشجويان دستگير شده خبر داد. رهبر پور اين خبر را بدون هيچ مقدمه و مؤخره اى در ضمن يك مصاحبه طولانى كه به مسايل ديگر مى پرداخت مطرح كرد و كوچكترين توضيحى در باره هويت محكوم شدگان، و اين كه كى و كجا و درچه دادگاهى اينان به اين حكم محكوم شده اند نداد.
اين كه رييس يك دادگاه خبر حكم اعدام چند انسان را به اين صورت و با اين بى قيدى به صورت مبهم اعلام كند خود نشان دهنده ارزشى است كه نظام جمهورى اسلامى براى حيات انسانى قايل است. ولى اعلام مبهم اين خبر هدف ديگرى نيز در پى داشت: ايجاد نگرانى براى حد اكثر خانواده هاى دانشجويان دستگيرشده. از سوى ديگر، اين خبرنشان مى داد كه فرمان آقاى خامنه اى بى اثر نبوده است. اگر به دلايلى ميرغضبان جمهورى اسلامى نتوانستند در گرماگرم فرمان كشتارى كه آقاى خامنه اى در ساعات پس از نيمه شب چهارشنبه ۲۳ تير صادر كرده بود، حمام خون راه بيندازند و رضايت خاطر او را جلب كنند، در اين مدت بيكار هم نبوده اند و دست كم اين كه در اين فاصله چهار نفر را به اعدام محكوم كرده اند.
پخش اين خبر البته سازمان هاى حقوق بشرى ايرانى و بين المللى را به تكاپو انداخت تا اولا حكومت ايران جزييات و نام و نشان اين افراد را اعلام كند و ثانيا از اجراى اين احكام دست بكشد. اين تلاش ها به ثمر رسيد، و گرچه هنوز سه تن از اين افراد يعنى باطبى و برادران محمدى پس از تحمل شكنجه هاى فراوان در زندان به سر مى برند خطر اعدام از سر آنان برداشته شد.
شواهد حاكى از آن است كه آقاى خامنه اى براى روز چهارشنبه ۲۳ تير ۱۳۷۸ تدارك حمام خون ديده بود. صدور فرمان غلاظ و شداد در اولين ساعات پس از نيمه شب با تأكيد صريح بر قلع و قمع دستگيرشدگان و محارب خواندن آنان، تنها براى صدور جواز قتل عام در روز چهارشنبه، كه تظاهرات فرمايشى جو عمومى را براى چنين حركتى آماده مى كرد، معنا پيدا مى كند. در اين كه چرا اين نقشه وحشيانه بلافاصله به مرحه اجرا در نيامد، دلايل آن روشن نيست. ولى اگر آقاى خاتمى در اين امر نقشى داشته است (حتى به بهاى پشتيبانى از ولى فقيه و پشت كردن به دانشجويان در گفتگوى خود با تلويزيون) آن را بايد قدر دانست.
متن گزارش ايرنا:
شماره خرج، ۰۱۲
پيام رهبر انقلاب اسلامى به ملت رشيد و مسلمان ايران
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . تهران، ايرنا، ۲۳ تير ۱۳۷۸ برابر با ۱۴ ژوييه ۱۹۹۹
حضرت آيت الله خامنه اى رهبر معظم انقلاب اسلامى، سه شنبه شب در پى ايجاد فساد و تخريب دو روز گشته جمعى از اشرار، خطاب به ملت رشيد و مسلمان ايران، پيامى صادر فرمودند.
متن پيام بدين شرح است، بسم الله الرحمن الرحيم ملت رشيد و غيور ايران، مردم عزيز تهران دو روز است كه جمعى از اشرار با كمك و همراهى برخى از گروهكهاى سياسى ورشكسته و با تشويق و پشتيبانى دشمنان خارجى در سطح تهران، به فساد و تخريب اموال و ارعاب و عربده جويى پرداخته و موجب سلب امنيت و آسايش مردم شده اند. دشمنان زبون و حقير اسلام و انقلاب گمان كرده اند، انقلاب و مردم مومن و انقلابى به آنان اجازه خواهند داد كه با فتنه انگيزى خود، راه سلطه آمريكاى جنايتكار را بر ميهن عزيز ما هموار كنند.
گروهك هاى وابسته و معاند، طبق تحليل اربابان و معلمان خود، گمان كرده اند مردم ايران از اسلام و انقلاب، دست برداشته اند و به خيال باطل خود مى خواهند از انقلاب اسلامى انتقام بگيرند، غافل ازاينكه ملت مومن و شجاع و هوشيار به آنان و اربابان و پشتيبانان آنان اجازه ادامه شرارت را نخواهند داد و نظام مقتدر اسلامى، آنان را به شدت منكوب خواهد كرد.
به مسئولان در دولت و بخصوص مسئولان امنيت عمومى تاكيد شده است كه با درايت و قدرت، عناصر مفسد و محارب را بر جاى خود بنشانند و بيشك كسانى كه چشم به فتنه انگيزيهاى اين روسياهان دوخته اند، مايوس خواهند شد
ملت بزرگ ايران مخصوصا جوانان عزيز بايد در كمال هوشيارى مراقب حركات دشمن باشند و به طور كامل با ماموران، همكارى كنند و عرصه را بر عناصر مزدور و خود فروخته دشمن، تنگ نمايند و بخصوص فرزندان بسيجى ام بايد آمادگى هاى لازم را در خود حفظ كنند و با حضور خود در هر صحنه ئى كه حضور آنان در آن لازم است، دشمنان زبون را مرعوب و منكوب سازند. تأييد اسلام و مسلمين را از خداوند متعال مسئلت مى كنم.
سيدعلى خامنه اى
ساعت، ،۰۵ ۰۲ تمام